Kunststromingen uit de 19e en 20e eeuw; een overzicht van moderne kunststijlen en hun kunstenaars; met betekenis & definities

informatie, feiten en beschrijvingen over de stromingen van de moderne beeldende kunst, door Jacob Bendien

Samenstelling en redactie: Fons Heijnsbroek

* klik in de tekst-citaten op een cijfer om verschillende afbeeldingen van constructivistische kunst en kunstenaars rechts aan de pagina te zien verschijnen
** voor verdere informatie over het Constructivisme, zie de geselecteerde links, onder aan de pagina

* CONSTRUCTIVISME
Lissitsky, Tatlin, Gabo
e.a.
* KUBISME
Picasso, Braque, Léger
e.a.
* DADA / DADAISME
Tzara, Arp, Schwitters
e.a.
* ELEMENTARISME
Theo van Doesburg, als enige kunstenaar
* EXPRESSIONISME
Nolde, Kirchner, Heckel
e.a.
* FAUVISME
Matisse, Derain, Marquet
e.a.
* FUTURISME
Marinetti, Carra, Severini
e.a.
* IMPRESSIONISME
Monet, Renoir, Degas
e.a.
* NEOCLASSICISME
Herbin, Schols, Mense e.a.
* DE STIJL / NEOPLASTICISME
Mondriaan, Van Doesburg e.a.
* NIEUWE ZAKELIJKHEID
Kanoldt, Willink, Koch e.a.
* PURISME
Léger, Ozenfant, Jeanneret
* SUPREMATISME
Malevich, Popova e.a.
* SURREALISME
Breton, Dali, Miro, Magritte e.a.
* VERISME
Otto Dix, Grosz e.a.

naar Home





Moderne kunststromingen in de schilderkunst van de 19e en 20e eeuw: hun overzicht naar betekenis, kenmerken en definities van kunst en kunstenaars, kernachtig beschreven door Jacob Bendien

De moderne kunststromingen en schilderkunst van de 19e en 20e eeuw - inclusief de kunstenaars, kenmerken en betekenis binnen de moderne kunst - zijn hier beschreven in de vorm van citaten & quotes, afkomstig uit teksten van het enige boek van Jacob Bendien. Deze kunststromingen / kuntstijlen zijn cubisme / kubisme, dadaisme /Dada, elementarisme, expressionisme, fauvisme, futurisme, impressionisme, neo-classicisme, neo-plasticisme (nieuwe beelding), nieuwe Zakelijkheid, purisme, suprematisme, surrealisme, verisme, konstruktivisme.

Deze 16 kunststromingen en hun kunstenaars worden door Jacob Bendien naar hun kenmerken en betekenis in de moderne kunst zowel verduidelijkt in hun verschillen als in hun onderlinge verbanden; dat is het unieke van de aanpak van Bendien. Daarom heb ik selecties uit zijn teksten gemaakt en bied die hier aan in korte maar krachtige citaten; Deze tekst-citaten zijn goed bruikbaar voor o.a. werkstukken in het CKV of bij HOVO kunstgeschiedenis, maar natuurlijk ook voor eigen interesse in de moderne kunst.

Onder aan de pagina van elke besproken kunststroming staan links geplaatst. Ze verwijzen naar andere teksten, of naar uitgebreide citaten & quotes op andere websites, die DIRECT verband houden met dezelfde kunststroming en zijn kunstenaars. Deze links zijn heel gericht, en zo goed bruikbaar als aanvulling en verdieping; ze zijn ook zorvuldig uitgekozen en hebben werkelijk met de betreffende kunststroming en kunststijl van doen.

In de tekstcitaten staan regelmatig aanklikbare cijfers waarmee je naar zwart-witafbeeldingen van kunst gaat die de betreffende kunststroming / kunststijl verduidelijken; de afbeeldingen van deze kunst zijn indertijd door Jacob Bendien zelf uitgekozen en hij leefde nu eenmaal in de tijd van zwartwit-fotografie.
Voor suggesties of voor opmerkingen over de bruikbaarheid van deze moderne kunststromingen / kunststijlen in citaten & quotes houd ik me aanbevolen; Fons Heijnsbroek.



Waarom deze moderne Kunststromingen van de schilderkunst beschreven naar hun kenmerken en betekenis, door Jacob Bendien?

De moderne schilderkunst van de 19e en 20e eeuw in al zijn kunststromingen & kunststijlen wordt hier naar hun kenmerken en betekenis helder beschreven in de vorm van korte tekst-citaten door Jacob Bendien. Een korte maar treffende beschrijving van de beeldende kunst, met al de betrokken kunstenaars en kunst daarin. Jacob Bendien geeft definities en betekenissen aan deze moderne kunststijlen. De citaten zijn ontleend aan zijn overzichtelijke boek 'Richtingen in de hedendaagse schilderkunst'.

De naam Bendien zegt waarschijnlijk niemand meer iets. Toch was Bendien 50 jaar geleden een krachtig, helder en geluid binnen de Nederlandse moderne kunsttheorie.

Zo begreep Bendien als eerste diepgaand het werk van Mondriaan en schreef hij enkele uitstekende artikelen over de kunst van Mondriaan. Naast kunstenaar was Bendien ook schrijver, maar vooral een intensief kunst-beschouwer van de moderne kunst die zich juist in zijn jaren ontwikkelde in al de verschillende moderne kunststromingen. Hij was helaas veel ziek, maar wist zijn ziekbed als kunstenaar te benutten met kijken, lezen en nadenken over de moderne schilderkunst uit zijn tijd die hem als schilder zelf sterk bezighield.

De naam Jacob Bendien kwam ik voor het eerst tegen in de in 2001 uitgegeven biografie van A.M. Hammacher, geschreven door Peter de Ruiter. Hier staat o.a. beschreven dat Jacob Bendien in de jaren 1920 tot 1933 een grote inspirator en leermeester was voor Hammacher, de latere directeur van het Kroller Mullermuseum, die de Nederlandse kunsttheorie tot eind vorige eeuw regelmatig met critische boeken over de moderne kunstenaars heeft verrijkt.

De belangrijkste reden om Bendien zijn woorden te re-animeren naar onze tijd is wel dat ik zijn onbekende geworden en inmiddels zeldzame boek 'Richtingen in de hedendaagsche schilderkunst' nog kon vinden in het antiquariaat, het boek dat hij in de jaren voor zijn dood (1933) samen met mevrouw Harrenstein nog samenstelde. Het boek viel mij op, omdat ik de naam Bendien herhaaldelijk was tegengekomen in de biografie over Hammacher als de grote inspirator voor Hammacher. Tijdens het lezen ervan begon ik al snel te begrijpen waarom; Bendien beschreef de kunststromingen / kunststijlen als stromingen; als een bewegend en levend gebeuren dat doorgaat en allerlei kanten opdrijft en weer overgaat in andere vormen en stromen, met kunstenaars, kunst en alles daarin. Ik begreep al gauw dat ik tot nog toe de moderne kunststromingen nooit als een 'gebeuren' had weten te begrijpen. Ze vormden lege dode kooitjes in mijn geest van woorden en definities. Ik vatte de moderne kunst als een verzameling concepten en manifesten op, en niet als het levende tijdelijk huis van de kunstenaars, die bezig waren nieuwe kunst te ontwikkelen.

Het lezen van Jacob Bendien veranderde mijn begrip van de moderne kunststromingen / kunststijlen, en de plaats van de kunstenaars grondig. Hierdoor kwam ik op het idee om zijn heldere en levendige inzichten in de kenmerken en betekenis van de moderne kunststromingen online naar onze tijd over te brengen. Deze kunstgeschiedenis in 'Citaten & Quotes' is bruikbaar voor CKV op VMBO HAVO en VWO, maar is egenlijk voor iedereen: Jong en Oud, Kenner en Beginneling, Amateur en Professional.



overzicht van de moderne kunststromingen en kunststijlen uit de 19e en 20e eeuw; beschreven door Jacob Bendien


Deze beschrijvingen bieden o.a. geschikt materiaal aan voor het ckv 1. 2. 3. in het vmbo / beeldende vorming op havo, vwo/ plastische opvoeding / kunsteducatie - kunstonderwijs in hbo en hovo
Deze moderne kunststromingen en kunststijlen van de 19e en 2oe eeuw bieden onderwerpen en tekst-materiaal voor profiel-werkstukken, lesmateriaal, CKV-opdrachten of voor spreekbeurten.

Hieronder volgen korte tekst-selecties per moderne kunststroming
voor de volledige beschrijving van een kunststroming, KLIK BOVENAAN je kunststroming naar keuze aan.


Constructivisme, betekenis en kenmerken van deze schilderkunst: de Constructivisten kunstenaars

De kenmerken en betekenis van het Russische Constructivisme, kort samengevat d.m.v. tekst-citaten uit het boek "Richtingen in de hedendaagsche schilderkunst" van Jacob Bendien; uitgever Brusse N.V. Rotterdam, 1935
(selectie en redactie Fons Heijnsbroek 2003 - 2011)

* klik in de tekst-citaten op een cijfer om kunst-afbeeldingen van het Constructivisme rechts op deze pagina te zien verschijnen; voor verdere informatie over het Russische constructivisme, zie de links onder aan de pagina

- "Het Constructivisme (22,55) is evenals de Nieuwe Zakelijkheid (2) een poging om ons te bevrijden van de subjectiviteit van onze expressionistische buitensporigheden (4,10)."
* kenmerken, feiten en betekenis van het Russische Constructivisme als moderne kunststroming - inclusief constructivistische kunst van de Constructivisten kunstenaars - door Jacob Bendien)


- "Al in de tijd van de eerste bescheiden schreden naar deze objectiviteit brak de bolsjewistische revolutie uit. Haar op de spits gedreven rationalisme bracht overeenkomstige tendenzen met zich mee."
* kenmerken, feiten en betekenis van het Russische Constructivisme als moderne kunststroming - inclusief constructivistische kunst van de Constructivisten kunstenaars - door Jacob Bendien)


lees verder op: het CONSTRUCTIVISME
o.a. Lissitsky, Tatlin, Gabo, Pevsner
.


Dada - Dadaisme, kenmerken en betekenis - van de kunst en Dadaisten kunstenaars

De kenmerken en betekenis van Dada / Dadaisme, kort samengevat d.m.v. tekst-citaten uit het boek "Richtingen in de hedendaagsche schilderkunst" van Jacob Bendien; uitgever Brusse N.V. Rotterdam, 1935
(selectie en redactie Fons Heijnsbroek 2003 - 2011)

* klik in de tekst-citaten op een cijfer om kunst-afbeeldingen uit Dada rechts op deze pagina te zien verschijnen; voor verdere informatie over Dada en het Dadaïsme, zie de links onder aan de pagina

- "De Dadaïst, uit de loopgraven teruggekeerd (W.O. 1, fh), vond dat hij eerst door de oorlog de werkelijke valse gedaante van de burgerlijke schoonheidsidealen had leren kennen en trachtte in zijn werk dit inzicht door allerlei zotte grillige combinaties tot uitdrukking te brengen." (73, 76).
* kenmerken, feiten en betekenis van Dada / Dadaïsme als moderne kunststroming - inclusief dadaïstische kunst van Dadaisten kunstenaars - door Jacob Bendien)


- "Tzara schrijft: 'Wanneer ik schrijf Ideaal, ideaal, ideaal, Wetenschap, wetenschap, wetenschap, Boemboem, boemboem, boemboem, heb ik tamelijk nauwkeurig de vooruitgang, de wet, de moraal en alle andere schone zaken opgesomd, waarover verschillende zeer intelligente mensen in vele boeken hebben gediscussieerd om eindelijk tot de conclusie te komen dat toch ieder gedanst heeft naar zijn eigen boemboem."
* kenmerken, feiten en betekenis van Dada / Dadaïsme als moderne kunststroming - inclusief dadaïstische kunst van Dadaisten kunstenaars - door Jacob Bendien)


- "De Dadaïst heeft geen bezwaar tegen reclame. Integendeel, maar het tegen elkaar opbotsten van al deze leuzen is ongeveer het enige dat hij er in kan waarderen. Hij doet dan ook ijverig mee. Niet als gelijke met eigen leuzen, want de nihilistische Dadaïst heeft geen positieve leuzen. Hij maakt desnoods boemboem met de leuzen van de anderen."
* kenmerken, feiten en betekenis van Dada / Dadaïsme als moderne kunststroming - inclusief dadaïstische kunst van Dadaisten kunstenaars - door Jacob Bendien)


lees verder op: DADA, het DADAISME
o.a. Duchamp, Arp, Schwitters, Tzara
.


Het Elementarisme, kenmerken en betekenis van de kunst van de enige elementarististische kunstenaar Theo van Doesburg

De kenmerken en betekenis van het Elementarisme, kort samengevat d.m.v. tekst-citaten uit het boek "Richtingen in de hedendaagsche schilderkunst" van Jacob Bendien; uitgever Brusse N.V. Rotterdam, 1935
(selectie en redactie Fons Heijnsbroek 2003 - 2011)

* klik in de tekst-citaten op een cijfer om kunst-afbeeldingen van het Elementarisme rechts op deze pagina te zien verschijnen; voor verdere informatie over Elementarisme, zie de links onder aan de pagina

- "Het Elementarisme van Theo van Doesburg (6) is voortgekomen uit het Neo-plasticisme (19), maar juist wat haar wezen betreft heeft het Elementarisme een zo radicaal mogelijke verandering ondergaan. Het is even principieel dynamisch als het Neo-plasticisme statisch is."
* kenmerken, feiten en betekenis van het Elementarisme van Theo van Doesburg, inclusief zijn elementaristische kunst - door Jacob Bendien)


- "Daarom gebruikt het Elementarisme even consequent en uitsluitend schuine en rechte lijnen en vlakken, als het Neo-plasticisme zich tot rechtstandige en rechte lijnen bepaalt."
* kenmerken, feiten en betekenis van het Elementarisme van Theo van Doesburg, inclusief zijn elementaristische kunst - door Jacob Bendien)


- "Alleen indien uitsluitend rechte lijnen zijn gebruikt (in tegenstelling tot gebogen, fh).. is dan ook het gevoelsleven door louter rechtstandige composities tot stand gebracht altijd statisch en beschouwend (1, 19), en het gevoelsleven dat zich in louter schuine composities uitspreekt altijd dynamisch en vitaal (6)."
* kenmerken, feiten en betekenis van het Elementarisme van Theo van Doesburg, inclusief zijn elementaristische kunst - door Jacob Bendien)


- "Geestelijke stabiliteit is voor de Elementarist een onmogelijkheid. Voor hem betekent geest 'oppositie, contrast, verzet, strijd'.. ..'Geest is de natuurlijke vijand van de natuur'."
* kenmerken, feiten en betekenis van het Elementarisme van Theo van Doesburg, inclusief zijn elementaristische kunst - door Jacob Bendien)


lees verder op: het ELEMENTARISME
Theo van Doesburg alleen
.


Duitse Expressionisme, kenmerken en betekenis - van de kunst en Expressionisten kunstenaars

De kenmerken en betekenis van het Duitse Expressionisme, kort samengevat d.m.v. tekst-citaten uit het boek "Richtingen in de hedendaagsche schilderkunst" van Jacob Bendien; uitgever Brusse N.V. Rotterdam, 1935
(selectie en redactie Fons Heijnsbroek 2003 - 2011)

* klik in de tekst-citaten op een cijfer om kunst-afbeeldingen uit het Duitse Expressionisme rechts op deze pagina te zien verschijnen; voor verdere informatie over het Duitse Expressionisme, zie de links onder aan de pagina

- "Wat de Expressionist zoekt is een terugkeer tot onze innerlijke oerstaat, waarin we ons ondergeschikt voelen aan het grote leven, en waarin we dezelfde dikwijls onheilspellende krachten in ons voelen werken die we ook in de natuur waarnemen (42)..."
* kenmerken, feiten en betekenis van het Duitse Expressionisme als moderne kunststroming - inclusief expressionistische kunst van Expressionisten kunstenaars - door Jacob Bendien)


- "Niet uiterlijk bekijkend maar alleen direct meelevend is volgens de Expressionist het leven te benaderen, door actief en passief mee te doen en mee te ondergaan, alles wat er woelt en hunkert en lijdt in de natuur."
* kenmerken, feiten en betekenis van het Duitse Expressionisme als moderne kunststroming - inclusief expressionistische kunst van Expressionisten kunstenaars - door Jacob Bendien)


- "De Expressionist zoekt het hart van het leven, waar het leven het meest intens en ongebreideld is. Zijn zintuig om dit te vinden is zijn eigen intense levenswil en levensliefde, die weerklank vindt waar het leven het ontstuimigst is."
* kenmerken, feiten en betekenis van het Duitse Expressionisme als moderne kunststroming - inclusief expressionistische kunst van Expressionisten kunstenaars - door Jacob Bendien)


- "Het Expressionisme gelooft alleen in de voor de beschouwende geest onbereikbare, dikwijls duistere diepten van de menselijke natuur (10). Het komt in opstand tegen kamergeleerdheid, tegen alle gave filosofische stelsels, tegen alle correcte zelfgenoegzaamheden van onze beschaving."
* kenmerken, feiten en betekenis van het Duitse Expressionisme als moderne kunststroming - inclusief expressionistische kunst van Expressionisten kunstenaars - door Jacob Bendien)


lees verder op: het EXPRESSIONISME
o.a. Nolde, Kirchner, Heckel, Pechstein
.


De Fauve, het Fauvisme, kenmerken en betekenis - van de kunst en de Fauvistische kunstenaars

De kenmerken en betekenis van het Fauvisme, kort samengevat d.m.v. tekst-citaten uit het boek "Richtingen in de hedendaagsche schilderkunst" van Jacob Bendien; uitgever Brusse N.V. Rotterdam, 1935
(selectie en redactie Fons Heijnsbroek 2003 - 2011)

* klik in de tekst-citaten op een cijfer om kunst-afbeeldingen uit het Fauvisme rechts op deze pagina te zien verschijnen; voor verdere informatie over de Fauvisten en het Franse Fauvisme, zie de links onder aan de pagina

- "Het Fauvisme (25, 68, 69) is de eerste richting die het zwaartepunt van de voorstelling naar het schilderen zelf, naar het lijnen- en kleurenspel verlegde en is hierdoor een van de baanbrekende richtingen geweest in de moderne schilderkunst."
* kenmerken, feiten en betekenis van Fauve / Fauvisme als moderne kunststroming - inclusief fauvistische kunst van Fauvisten kunstenaars (Matisse) - door Jacob Bendien)


- "Matisse (25) gaat zelfs zover met te zeggen: 'Bij het bekijken van een schilderij moet men vergeten wat het voorstelt'. Waar het op aankomt is alleen de kwaliteit van het sentiment, zoals zich dit in het spel van de middelen uitdrukt."
* kenmerken, feiten en betekenis van Fauve / Fauvisme als moderne kunststroming - inclusief fauvistische kunst van Fauvisten kunstenaars (Matisse) - door Jacob Bendien)


- "Voor een Fauve moet een schilderij niet alleen de heerlijkheid van het leven tot uitdrukking brengen maar het moet tevens op zichzelf een sieraad zijn in elke omgeving. Liefst ook bij elke behoorlijke belichting, en zowel van dichtbij als op grote afstand."
* kenmerken, feiten en betekenis van Fauve / Fauvisme als moderne kunststroming - inclusief fauvistische kunst van Fauvisten kunstenaars (Matisse) - door Jacob Bendien)


lees verder op: het FAUVISME
o.a. met Matisse, Marquet, Derain, Vlaeminck
.


Futurisme – Futuristische kunst; kenmerken en betekenis incl. de Futuristen kunstenaars / schilders

De kenmerken en betekenis van het Futurisme, kort samengevat d.m.v. tekst-citaten uit het boek "Richtingen in de hedendaagsche schilderkunst" van Jacob Bendien; uitgever Brusse N.V. Rotterdam, 1935
selectie en redactie Fons Heijnsbroek 2003 - 2011)

* klik in de tekst-citaten op een cijfer om futuristische kunst-afbeeldingen rechts op deze pagina te zien verschijnen; voor verdere informatie over het Futurisme en de Futuristen, zie de links onder aan de pagina

- "Het Futurisme begint, evenals bijna elke dogmatische richting, zijn theoretische manifestatie met alle andere uitingswijzen (de andere kunststromingen met name het kubisme, fh) in slechts enkele volzinnen af te maken. Het doet dit misschien nog radicaler dan het Neo-plasticisme (= De Stijl / Mondriaan, fh)."
* kenmerken, manifesten en betekenis van het Futurisme als moderne kunststroming, inclusief de futuristische kunst van de Futuristen kunstenaars Marinetti, – door Jacob Bendien)

- "Zo moeten we ons bij futuristische kunst (3, 44, 45) afvragen, of wij wel in staat zijn ons aan een schilderij over te geven zonder het vooraf te becritiseren, om pas daarna onze bevindingen te beoordelen."
* kenmerken, manifesten en betekenis van het Futurisme als moderne kunststroming, inclusief de futuristische kunst van de Futuristen kunstenaars (Marinetti), Balla, Carra, Boccioni, Severini en Russolo – door Jacob Bendien)


- "Het Futurisme is in de eerste plaats een levensleer, namelijk ingesteld op de vraag hoe het leven tot de grootst mogelijke kracht en volheid op te voeren.. .Het vraagt zich slechts af: waardoor ontstaat de meeste beroering."
* kenmerken, manifesten en betekenis van het Futurisme als moderne kunststroming, inclusief de futuristische kunst van de Futuristen kunstenaars (Marinetti), Balla, Carra, Boccioni, Severini en Russolo – door Jacob Bendien)


- "De Futuristen verheerlijken de oorlog zowel als de revolutie als practische instrumenten tot opvoering van het leven naar grotere activiteit. Waarom of waarvoor wordt niet gevraagd."
* kenmerken, manifesten en betekenis van het Futurisme als moderne kunststroming, inclusief de futuristische kunst van de Futuristen kunstenaars (Marinetti), Balla, Carra, Boccioni, Severini en Russolo – door Jacob Bendien)



lees verder op: het FUTURISME
o.a. met Marinetti, Boccioni, Carra, Severini
.


Impressionisme en impressionistische kunst, kenmerken en betekenis, incl. Impressionisten kunstenaars / schilders: Monet, Renoir, Degas, Cezanne

De kenmerken en betekenis van het Impressionisme, kort samengevat d.m.v. tekst-citaten uit het boek "Richtingen in de hedendaagsche schilderkunst" van Jacob Bendien; uitgever Brusse N.V. Rotterdam, 1935
selectie en redactie Fons Heijnsbroek 2003 - 2011)

* klik in de tekst-citaten op een cijfer om impressionistische afbeeldingen uit het Impressionisme rechts op deze pagina te zien verschijnen; voor verdere informatie over de Impressionisten, zie de links onder aan de pagina

- "De Impressionisten (11, 41) die slechts de impressie, de eerste indruk van, de eerste ontmoeting met het object weergeven, beschouwen het object alleen als een geschikt klankbord voor hun gemoedstoestand."
* kenmerken, feiten en betekenis van het Impressionisme als moderne kunststroming - inclusief impressionistische kunst van de Impressionisten kunstenaars Monet, Cezanne, Degas, Renoir e.a.- door Jacob Bendien)


- "De strijd tegen academische uitgediende vormgeving en voor direct en innig contact met de natuur, reeds aangebonden door de Barbizonschool, werd door het Impressionisme triomfantelijk voortgezet."
* kenmerken, feiten en betekenis van het Impressionisme als moderne kunststroming - inclusief impressionistische kunst van de Impressionisten kunstenaars Monet, Cezanne, Renoir Degas e.a.- door Jacob Bendien)


- "In dit contact met de natuur werden alle verouderde overleveringen vergeten en ontstonden talloze nieuwe levende maar ongeordende waarden."
* kenmerken, feiten en betekenis van het Impressionisme als moderne kunststroming - inclusief impressionistische kunst van de Impressionisten kunstenaars Monet, Cezanne, Renoir Degas e.a.- door Jacob Bendien)



lees verder op: het IMPRESSIONISME
o.a. met Monet, Renoir, Degas
.


Kubisme, kenmerken en betekenis - van de cubistische kunst en de Kubisten kunstenaars

De kenmerken en betekenis van Kubisme, kort samengevat d.m.v. tekst-citaten uit het boek "Richtingen in de hedendaagsche schilderkunst" van Jacob Bendien; uitgever Brusse N.V. Rotterdam, 1935
(selectie en redactie Fons Heijnsbroek 2003 - 2011)

* klik in de tekst-citaten op een cijfer om kunst-afbeeldingen uit Kubisme rechts op deze pagina te zien verschijnen; voor verdere informatie over Kubisme en de Kubisten, zie de links onder aan de pagina

- "Het Kubisme (8, 20, 24, 46, 48, 49, 50, 51) is geen homogene stroming maar een verzameling van zeer uiteenlopende richtingen die in de loop van haar ontwikkeling elk zelf ook weer belangrijke gedaanteverwisselingen hebben ondergaan."
* kenmerken en betekenis van Kubisme als moderne kunststroming en beweging - inclusief de kubistische kunst van de kubisten kunstenaars zoals Picasso, Braque, Leger , Juan Gris - door Jacob Bendien)


- "De oorsprong van het Kubisme was echter voor al zijn aanhangers dezelfde. Verzet tegen Academisme (37) en Impressionisme (41). In het bijzonder tegen het behaagzieke, het gelikte, het keurige van het Academisme en tegen het oppervlakkige en zinnestrelende van het Impressionisme."
* kenmerken en betekenis van Kubisme als moderne kunststroming en beweging - inclusief de kubistische kunst van de kubisten kunstenaars zoals Picasso, Braque, Leger , Juan Gris - door Jacob Bendien)


- "Het Kubisme kwam op voor een zekere mannelijkheid, voor stramheid, hoekigheid. Het maakte zich los van alle gangbare schildersgeneugten. Maar dit was slechts de ethische, namelijk de ascetische reactie van het Kubisme op Academisme en Impressionisme."
* kenmerken en betekenis van Kubisme als moderne kunststroming en beweging - inclusief de kubistische kunst van de kubisten kunstenaars zoals Picasso, Braque, Leger , Juan Gris - door Jacob Bendien)


- "Van meer belang nog was de zuiver esthetische namelijk de schilderkunstige reactie, voor een deel eveneens verzet tegen Academisme en Impressionisme, maar tevens voor een ander deel op deze beide richtingen voortbouwend."
* kenmerken en betekenis van Kubisme als moderne kunststroming en beweging - inclusief de kubistische kunst van de kubisten kunstenaars zoals Picasso, Braque, Leger , Juan Gris - door Jacob Bendien)



lees verder op: het KUBISME / CUBISME
o.a. Picasso, Braque, Léger, Gris
.


Neoclassicissme, kenmerken en betekenis - van de kunst en Neoclassicisten kunstenaars

De kenmerken en betekenis van Neo-classicisme, kort samengevat d.m.v. tekst-citaten uit het boek "Richtingen in de hedendaagsche schilderkunst" van Jacob Bendien; uitgever Brusse N.V. Rotterdam, 1935
selectie en redactie Fons Heijnsbroek 2003 - 2011)

* klik in de tekst-citaten op een cijfer om Neoclassicistische kunst-afbeeldingen rechts op deze pagina te zien verschijnen; voor verdere informatie over het Neo-classicisme, zie de links onder aan de pagina

- "Zoals de naam reeds aanduidt, is het Neoclassicisme een voortzetting van de klassieke kunst. In Da Vinci en later in Ingres zien we twee van haar grote voorgangers.Evenwel verschilt zij van de oude Classieken daarin dat zij onder invloed van het Cubisme is gekomen tot een strengere en eenvoudigere vormgeving (36, 43), waarbij veel van haar aanhangers zich minder (35) en sommigen in het geheel niet (5) gebonden achten aan de uiterlijke werkelijkheid.
* kenmerken, feiten en betekenis van het NeoClassicisme als moderne kunststroming - inclusief neo-classicistische kunst van de kunstenaars Fritz, Pollack, Spies, Mense - door Jacob Bendien)


- "Zonder zich voorlopig al te zeer om de middelen te bekommeren, schenkt de Neoclassicist zijn aandacht direct aan zijn persoonlijke gevoelsleven om dit te zuiveren van wat er aan onwaars en opgeschroefds en onbelangrijks blijkt te zijn. Met andere woorden: hij tracht zich voor alles als mens en niet in de eerste plaats als kunstenaar te zuiveren. Bovendien doet hij dit naar zijn eigen persoonlijk inzicht en niet volgens algemene normen.
* kenmerken, feiten en betekenis van het NeoClassicisme als moderne kunststroming - inclusief neo-classicistische kunst van de kunstenaars Fritz, Pollack, Spies, Mense - door Jacob Bendien)


- "Hoewel objectief in haar streven is het Neoclassicisme dit bij de uitbeelding van de werkelijkheid.. ..slechts in zoverre, dat het zich niet door uiterlijke oppervlakkige gewaarwordingen, maar alleen door grondige waarnemingen van het onderwerp laat beheersen. En juist daardoor is het toch ook weer subjectief.
* kenmerken, feiten en betekenis van het NeoClassicisme als moderne kunststroming - inclusief neoclassicistische kunst van de kunstenaars Fritz, Pollack, Spies, Mense - door Jacob Bendien)



lees verder op: het NEOdCLASSICISME
o.a. met Herbin, Schols, Mense
.


De Stijl / Neoplasticisme, kenmerken en betekenis - van de kunst en de De Stijl kunstenaars

De kenmerken en betekenis van De Stijl / Neoplasticisme, kort samengevat d.m.v. tekst-citaten uit het boek "Richtingen in de hedendaagsche schilderkunst" van Jacob Bendien; uitgever Brusse N.V. Rotterdam, 1935
selectie en redactie Fons Heijnsbroek 2003 - 2011)

* klik in de tekst-citaten op een cijfer om kunst-afbeeldingen van de De Stijl kunstenaars rechts op deze pagina te zien verschijnen; voor verdere informatie over De Stijl / Neo-plasticisme, zie de links onder aan de pagina

- "In 'Cercle et Carré' nr. 2 van 1930 schrijft Mondriaan:
'..Tot nu toe heeft de mens zich in slaap laten wiegen door de pathetische lyriek. Daarom is ze noodlottig voor de evolutie van de mens, voor zijn doen en laten, zijn noodzakelijke strijd voor evenwicht. Aan de andere kant heeft zij de mens verzadigd van tragiek: zij heeft de tragiek zozeer bezongen dat de mens er genoeg van heeft gekregen. En reeds heden is het merkbaar, dat men poogt haar uit de kunstvoorstellingen te bannen. Zo bereikt de kunst tenslotte toch haar doel: voert de evolutie naar evenwichtigheid... ."
* kenmerken en betekenis van de De Stijl / Neoplasticisme (= Nieuwe Beelding) kunst-stroming, o.a. Piet Mondriaan en Theo van Doesburg - door Jacob Bendien)


- "Niet alleen in de uitbeelding, maar ook ten aanzien van het onderwerp leggen de Neoplastische kunstenaars (o.a. Mondriaan, Van Doesburg en de Belg Vantongerloo, fh) zich beperkingen op. Zij sluiten namelijk alle individuele leven -in het algemeen elk bijzonder geval - uit, en zoeken zich in hun werk op te heffen tot een meer abstract en universeel leven, waar voor toevallige bijzonderheden geen plaats meer is."
* kenmerken en betekenis van de De Stijl / Neoplasticisme (= Nieuwe Beelding) kunst-stroming, o.a. Piet Mondriaan en Theo van Doesburg - door Jacob Bendien)


- "Waarom zou wat in de muziek niemand bevreemdt in de beeldende kunst onmogelijk zijn? Voorstellingsloze kunstwerken dikwijls onderling te vergelijken (1, 19) is naar onze ervaring de vruchtbaarste manier om onze ontvankelijkheid ervoor te oefenen."
* kenmerken en betekenis van de De Stijl / Neo-plasticisme (= Nieuwe Beelding) kunst-stroming, o.a. Piet Mondriaan en Theo van Doesburg - door Jacob Bendien)


- "De bijgevoegde (zwart/wit- (was 1936, fh) reproducties van neoplastische kunst zijn niet altijd geschikt. Een neoplastisch schilderij is zo'n subtiele organisatie dat door het ontbreken van de kleur het verband geheel verloren gaat."
* kenmerken en betekenis van de De Stijl / Neoplasticisme (= Nieuwe Beelding) kunst-stroming, o.a. Piet Mondriaan en Theo van Doesburg - door Jacob Bendien)


lees verder op: DE STIJL / het NEOPLASTICISME
o.a. met Mondriaan, Van Doesburg, van de Leck
.


de Nieuwe Zakelijkheid als kunststroming in de moderne kunst schilderkunst

Kenmerken van de moderne kunststroming de Nieuwe Zakelijkheid (in de schilderkunst!)

toegelicht met tekst-citaten uit het boek: "Richtingen in de hedendaagsche schilderkunst", Jacob Bendien, uitgever Brusse N.V. Rotterdam, 1935; (selectie en redactie, Fons Heijnsbroek)
- klik in de tekst-citaten op een cijfer om kunst-afbeeldingen uit het de Nieuwe Zakelijkheid rechts te zien verschijnen; voor verdere informatie, zie de links onder aan de pagina -

- Voor veel schilders is een omgang met de werkelijkheid die niet anders dan eerlijk wil zijn nog te subjectief. Zij zoeken met alle middelen om die subjectiviteit zoveel mogelijk aan banden te leggen.

- Om te beginnen zoeken zij onderwerpen zo nuchter en zakelijk als er maar te vinden zijn bij voorkeur uit ons alledaagse burgerlijke bestaan, zoals een wastafel, allerlei technisch gereedschap. Geen wastafel en gereedschap waar het leven overheen gegaan is, maar liefst fonkelnieuw.

- Inplaats van ruige zwervers verkiezen zij bijvoorbeeld een beambte van de gas- of waterleiding. Liever dan een uitbundige bloemenweelde schilderen zij cactussen (2). Geen grootse romantische objecten, maar nette ordelijke dingen uit ons gewone leven. Deze richting heeft dan ook eerst recht aanspraak op de naam 'Nieuwe Zakelijkheid'.

- Maar met zo in onszelf te keren, vervreemden wij ons van de werkelijkheid. De oprechte belangstelling van de schilder van de Nieuwe Zakelijkheid voor zijn onderwerp is dan ook dikwijls ten dele vergeefs. Alles blijft in een vreemde onwerkelijke sfeer.

- Ons gevoel heeft een weerstand nodig, anders slaat het door in loze gebaren. Deze weerstand nu vormt het zich streng binden aan de uit te beelden objecten. Het subjectieve gevoel kan zo alleen tot uiting komen, voor zover de zakelijkheid van onze instelling op de werkelijkheid dit toelaat; wat een geladen spanning met de nauw getrokken grenzen tot gevolg heeft.


lees verder op: de NIEUWE ZAKELIJKHEID
o.a. Kanoldt, Willink, Koch
.


de Franse moderne kunststroming het Purisme (ontwikkeld uit het Cubisme); de kunst, de beweging en kenmerken; met Puristen, schilders , schilders en kunstenaars Léger, Ozenfant, Jeanneret en enkele anderen

Kenmerken van de Franse moderne kunststroming het Purisme

toegelicht met tekst-citaten uit het boek: "Richtingen in de hedendaagsche schilderkunst", Jacob Bendien, uitgever Brusse N.V. Rotterdam, 1935; (selectie en redactie, Fons Heijnsbroek)
- klik in de tekst-citaten op een cijfer om kunst-afbeeldingen uit het Purisme rechts te zien verschijnen; voor verdere informatie, zie de links onder aan de pagina -

- Het Purisme (17,52,53) dat voortgekomen is uit het Cubisme en er dan ook veel overeenkomst mee vertoont (8), verschilt hiervan in enkele opzichten aanmerkelijk. En wel voornamelijk doordat het de wetenschap op het gebied van de kunst binnenhaalt.

- Het wijst in de schilderkunstige middelen alle individuele grilligheid af. Alle middelen waarvan de uitwerking op ons gevoel wetenschappelijk niet precies is vast te stellen worden botweg vaag genoemd.

- Het Purisme begint met onze gevoelsreacties op optische prikkels ijverig te onderzoeken, en bestudeert o.a. allerlei wetenschappelijke verhandelingen over dit onderwerp, om zo te komen tot een reeks optische prikkels die bij alle volken en te alle tijde bepaalde gevoelens opwekken. Het tracht hiervan een officieel register samen te stellen dat de kunstenaar als de toetsen van een piano kan bespelen. Zowel kleur, vorm als object worden aldus elk afzonderlijk onderzocht.

- De lijst van wetenschappelijk vastgelegde reacties van ons gevoel op optische prikkels is (echter) nog geheel blanco en zal dit ons inziens wel altijd blijven.

- Het Purisme onderscheidt twee reacties van ons gevoel op kleurprikkels. Ten eerste een directe reactie.. ..en ten tweede een indirecte reactie - door hen geestelijke reactie genoemd - die veroorzaakt wordt door de associaties die de kleuren oproepen, zoals blauw: water, hemel, verte; groen: planten; en bruin: aarde, enz.

- Echter, de gebruikmaking van deze associaties verwart ons inziens de uitbeelding en de kunstbeschouwing meer, dan ze haar verrijkt. Wij zijn het dan ook geheel eens met de Neo-plastici (met name Mondriaan (quotes by the artist) en Van Doesburg, (quotes by the artist), fh)), dat dergelijke symbolen of juister allegorieën niet genoeg veroordeeld kunnen worden. We zien er slechts een nieuwe en gevaarlijke vorm van het 'verhaaltje' in.


lees verder op: het PURISME
o.a. Léger, Ozenfant, Jeanneret
.


de Russische moderne kunststroming het Suprematisme; de kunst, de beweging en kenmerken; met Suprematisten, schilders en kunstenaars als Malevich en Popova

Kenmerken van de Russische moderne kunststroming het Suprematisme

toegelicht met tekst-citaten uit het boek: "Richtingen in de hedendaagsche schilderkunst", Jacob Bendien, uitgever Brusse N.V. Rotterdam, 1935; (selectie en redactie, Fons Heijnsbroek)
- klik in de tekst-citaten op een cijfer om kunst-afbeeldingen uit het Russische Supramatisme rechts te zien verschijnen; voor verdere informatie, zie de links onder aan de pagina -

- Zo zegt Malewitsch / Malevich, fh):.. ..'dat het de gewaarwording van de snelheid van het vliegtuig is, die - doordat ze naar een gedaante, een vorm zocht - het vliegtuig liet ontstaan. Want het vliegtuig is niet gebouwd om zakenbrieven van Berlijn naar Moskou te brengen, maar om gevolg te geven aan de onweerstaanbare drang tot het scheppen van een vorm van de gewaarwording 'snelheid'.'

- Volgens de Suprematisten is kunst, behalve van de geaardheid van de kunstenaar, afhankelijk van het milieu, waarin ze ontstaat. Elke richting heeft haar eigen bijbehorende omgeving, bijvoorbeeld: Cézanne (14) het provinciestadje, de Cubisten (46) en de Futuristen (45) de wereldstad en de grootindustrie, en het Suprematisme (59) de vliegvelden.

- Nu is het terrein van de Suprematisten wel heel weinig gevariëerd, maar in de praktijk van het schilderen bezit juist de luchtvaart een grote rijkdom aan symbolische motieven. Bovendien houden de Suprematisten zich niet altijd even streng aan deze motieven die hen overigens meer inspireren dan beperken.

- Hoewel hun composities een organisch geheel vormen, zweven hun figuren schijnbaar zonder constructief verband vrij in de drie-dimensionale ruimte (door het schilderijvlak gesuggereerd) rond. Zoals ook onbewezen gedachtes met grote overtuigingskracht voor ons gevoel, zonder logisch verband in de ruimte van ons bewustzijn rondzwerven, en toch duidelijk elkaar onderling beïnvloeden en bevruchten. Zelfs eenvoudige, algemene religieuze gevoelens (59) worden afgebeeld.

- In tegenstelling tot vele andere Russische Constructivisten erkennen de Suprematisten het l'art pour l'art en verzetten zich tegen elke andere doelstelling.De Suprematisten (16) zijn de poëeten onder de Constructivisten. Zij staren zich niet blind op rationalisatie, zoals vele Russische Constructivisten (54, 55). Ze zijn meer verwant aan de zachtere en innigere Constructivist Moholy Nagy (22).


lees verder op: het SUPREMATISME
o.a. Malevich en Popova
.


Surrealisme en het Surreële – de surrealistische kunststroming – het Manifest – Surrealisten / kunstenaars / schilders als Duchamp, Miro, Hans Arp, Masson, Magritte, Dali en anderen

Kenmerken en betekenis van de Franse moderne kunststroming het Surrealisme; het 'Sureële'

toegelicht met tekst-citaten uit het boek: "Richtingen in de hedendaagsche schilderkunst", Jacob Bendien, uitgever Brusse N.V. Rotterdam, 1935; (selectie en redactie, Fons Heijnsbroek)
- klik in de tekst-citaten op een cijfer om kunst-afbeeldingen uit het Surrealisme rechts te zien verschijnen; voor verdere informatie, zie de links onder aan de pagina -

- "De Surréalisten houden van moed en kracht (75) maar beide zonder pathos; van liefde, bij voorkeur in de meest aardse betekenis van het woord; van intelligentie zonder slimheid (51); van strenge opstandigheid die alle maatschappelijke welstand en zekerheid voor zich zelf versmaadt. Zij geloven dat zonder gewelddadigheid geen nieuw leven kan ontstaan."
* kenmerken en betekenis van het Surrealisme als moderne kunststroming en beweging - inclusief het surrealistische kunst manifest en de surrealisten / kunstenaars / schilders zoals Breton, Dali, Duchamp, Max Ernst – door Jacob Bendien)


- "Het hoogste goed voor de Surrealist is vrijheid. Vrijheid van denken en vrijheid van verbeelding. Dit is de enige vrijheid die ons mogelijk is. Niet om spitsvondigheden uit te denken.. ..De Surréalist streeft naar vrije verbeelding die door een vrij denken van dit soort knoeierijen is verlost."
* kenmerken en betekenis van het Surrealisme als moderne kunststroming - inclusief het surrealistische kunst manifest en de surrealisten / kunstenaars / schilders zoals Breton, Dali, Duchamp, Max Ernst – door Jacob Bendien)


- "In de praktijk van het schilderen zijn er evenveel manieren van surrealistisch werken als er Surréalisten zijn, al hebben allen dit éne gemeen: het irrationele en ongeremde van hun verbeelding."
* kenmerken en betekenis van het Surrealisme als moderne kunststroming - inclusief het surrealistische kunst manifest en de surrealisten / kunstenaars / schilders zoals Breton, Dali, Duchamp, Max Ernst – door Jacob Bendien)


- "Max Ernst gebruikt meestal alleen knipsels van oude houtgravures (frottages, fh) en andere prenten. Dali (79), Magritte (28), enz. schilderen in verf met duidelijke voorstellingen. Miró en Tanquy schilderen meestal geheel 'abstract'; Hans Arp min of meer 'abstract'. Man Ray is eigenlijk fotograaf. Bij Picabia en Magritte neemt weer het geschreven woord een belangrijke plaats in het schilderij in."
* kenmerken en betekenis van het Surrealisme als moderne kunststroming en beweging - inclusief het surrealistische kunst manifest en de surrealisten / kunstenaars / schilders zoals Breton, Dali, Duchamp, Max Ernst – door Jacob Bendien)


lees verder op: het SURREALISME
o.a. Breton, Dali, Miro, Magritte, Duchamp
.


de Duitse moderne kunststroming het Verisme; de kunst, de beweging en kenmerken; met Veristen, schilders en kunstenaars als Otto Dix, George Grosz en anderen

Kenmerken van de met name Duitse moderne kunststroming, het Verisme

toegelicht met tekst-citaten uit het boek: "Richtingen in de hedendaagsche schilderkunst", Jacob Bendien, uitgever Brusse N.V. Rotterdam, 1935; (selectie en redactie, Fons Heijnsbroek)
- klik in de tekst-citaten op een cijfer om kunst-afbeeldingen uit het Verisme rechts te zien verschijnen; voor verdere informatie, zie de links onder aan de pagina -

- Nog het meest verwant aan het Dadaïsme is het expressionistische Verisme (27). 'De Verist', zegt Grosz in het kunstblad 'Kunstismen', 'houdt zijn tijdgenoten een spiegel voor de neus', (vertaling, fh).

- Uiterst realistisch Expressionisme, Verisme genoemd, wordt dikwijls met de Nieuwe Zakelijkheid verward. Het is echter noch objectief, nog beheerst, zoals de Nieuwe Zakelijkheid. Het wil voor alles indruk maken en gebruikt slechts een schijn-objectiviteit en een schijn-waarheidsliefde om hiermee nog sterker te imponeren (Dix, Grosz).

- Toen de Verist (47) van het front terugkeerde nam hij zich voor nooit meer de schoonheid van het leven te bezingen.

- Zowel Verisme als Dadaïsme zijn voortgekomen uit de oorlog (W.O. I, fh). De geest waaruit ze ontstaan zijn wordt ons duidelijk wanneer we lezen hoe Remarque in 'Der Weg zurück' de terugkeer van de soldaten uit de loopgraven in het burgelijke leven beschrijft:

...Karel was vroeger een boekenwurm, maar nu (uit de oorlog, fh) wil hij zijn bibliotheek verkopen.
'Je moet ze aan een schoenmaker aanbieden', stelt Willy voor: 'dat leer, de schoenmakers hebben toch helemaal geen leer meer! Hier, - hij pakt de banden van Goethe - twintig (leren) banden , dat zijn minstens zes paar schoenen. De schoenmaker geeft je er beslist meer voor als het boeken-antiquariaat. Die zijn nu immers helemaal wild op echt leer!'(vertaling, fh)

- De Dadaïst vond de striemende verontwaardiging waarmee de Verist alle cultuur afwees (echter) zelf ook niet geheel zonder stichtelijke lyriek: het was immers geen lyrische zelfverheerlijking van het onderwerp, maar van de heilige verontwaardiging van de schilder zelf.. ..Toch is het Dadaïsme niet minder ernstig dan het Verisme, alleen gaat het niet zo prat op zijn eigen ernst; het is niet monumentaal.


lees verder op: VERISME
o.a. Otto Dix, Grosz
.


enkele links m.b.t. Jacob Bendien:

- afbeeldingen van zijn eigen kunst: (1), (2), en (3)

citaten & quotes van Jacob Bendien , op de Nederlandse Wikiquote