Surrealisme, Surrealisten en surrealistische kunst; kenmerken, betekenis, manifest en definitie - met kunstenaars, schilders als Dali , Breton, Ernst, Arp en Miro

SURREALISME en SURREALISTEN: kenmerken, definitie, betekenis, kunst en kunstenaars van de surrealistische schilderkunst, kernachtig beschreven door Jacob Bendien; selectie en redactie: Fons Heijnsbroek 2003/11

* klik in de tekst-citaten op een cijfer om verschillende afbeeldingen van Surrealisme en surrealistische kunst rechts aan de pagina te zien verschijnen
** voor verdere informatie over de Surrealisten, zie de geselecteerde links onder aan de pagina

* CONSTRUCTIVISME
Lissitsky, Tatlin, Gabo
e.a.
* KUBISME
Picasso, Braque, Léger
e.a.
* DADA / DADAISME
Tzara, Arp, Schwitters
e.a.
* ELEMENTARISME
Theo van Doesburg, als enige kunstenaar
* EXPRESSIONISME
Nolde, Kirchner, Heckel
e.a.
* FAUVISME
Matisse, Derain, Marquet
e.a.
* FUTURISME
Marinetti, Carra, Severini
e.a.
* IMPRESSIONISME
Monet, Renoir, Degas
e.a.
* NEOCLASSICISME
Herbin, Schols, Mense e.a.
* DE STIJL / NEOPLASTICISME
Mondriaan, Van Doesburg e.a.
* NIEUWE ZAKELIJKHEID
Kanoldt, Willink, Koch e.a.
* PURISME
Léger, Ozenfant, Jeanneret
* SUPREMATISME
Malevich, Popova e.a.
* SURREALISME
Breton, Dali, Miro, Magritte e.a.
* VERISME
Otto Dix, Grosz e.a.


naar Home





SURREALISME en SURREALISTEN: betekenis, definitie en kenmerken van de surrealistische schilderkunst, door Jacob Bendien:

- "De Surrealisten houden van moed en kracht (75) maar beide zonder pathos; van liefde, bij voorkeur in de meest aardse betekenis van het woord; van intelligentie zonder slimheid (51); van strenge opstandigheid die alle maatschappelijke welstand en zekerheid voor zich zelf versmaadt. Zij geloven dat zonder gewelddadigheid geen nieuw leven kan ontstaan."
* Surrealisme, Surrealisten en surrealistische schilderkunst; kenmerken, betekenis, manifest, kunst, schilders en definities; met kunstenaars als Dali en Miro, Breton, Dali, Magritte, Duchamp, Max Ernst - door Jacob Bendien


- "Het hoogste goed voor de Surrealisten is vrijheid. Vrijheid van denken en vrijheid van verbeelding. Dit is de enige vrijheid die ons mogelijk is. Niet om spitsvondigheden uit te denken.. ..De Surréalist streeft naar vrije verbeelding die door een vrij denken van dit soort knoeierijen is verlost."
* Surrealisme, Surrealisten en surrealistische schilderkunst; kenmerken, betekenis, manifest, kunst, schilders en definities; met kunstenaars als Dali en Miro, Breton, Dali, Magritte, Duchamp, Max Ernst - door Jacob Bendien


- "In de praktijk van het schilderen zijn er evenveel manieren van surrealistisch werken als er Surréalisten zijn, al hebben allen dit éne gemeen: het irrationele en ongeremde van hun verbeelding."
* Surrealisme, Surrealisten en surrealistische schilderkunst; kenmerken, betekenis, manifest, kunst, schilders en definities; met kunstenaars als Dali en Miro, Breton, Dali, Magritte, Duchamp, Max Ernst - door Jacob Bendien


- "Max Ernst gebruikt meestal alleen knipsels van oude houtgravures (frottages, fh) en andere prenten. Dali (79), Magritte (28), enz. schilderen in verf met duidelijke voorstellingen. Miró en Tanquy schilderen meestal geheel 'abstract'; Hans Arp min of meer 'abstract'. Man Ray is eigenlijk fotograaf. Bij Picabia en Magritte neemt weer het geschreven woord een belangrijke plaats in het schilderij in."
* Surrealisme, Surrealisten en surrealistische schilderkunst; kenmerken, betekenis, manifest, kunst, schilders en definities; met kunstenaars als Dali en Miro, Breton, Dali, Magritte, Duchamp, Max Ernst - door Jacob Bendien


- "Sommige Surréalisten gebruiken alleen objectieve middelen, zoals de samenstellers van plaksels (collages, fh), of zoals Hans Arp die zijn werk zelfs vaak door anderen laat uitvoeren."
* kenmerken, feiten en betekenis van het Surrealisme als moderne kunststroming - inclusief surrealistische kunst van de Surrealisten kunstenaars / schilders zoals Breton, Dali, Magritte, Miro, Duchamp, Max Ernst - door Jacob Bendien


- "Het Surrealisme heeft alle belangrijke dadaïstische tendenties voortgezet: tegen de burgelijke cultuur, tegen burgerlijke lyriek en harmonie, en voor de mystieke betrekkingen tussen de dingen."
* Surrealisme, Surrealisten en surrealistische schilderkunst; kenmerken, betekenis, manifest, kunst, schilders en definities; met kunstenaars als Dali en Miro, Breton, Dali, Magritte, Duchamp, Max Ernst - door Jacob Bendien


- "Evenals de Dadaïst laat de Surrealistische kunstenaar de dingen vaak voor zich spreken. Beiden laten ruimte aan het toeval, bestrijden mooipraterij en komen op voor werkelijkheidszin. We zouden het Surrealisme een tot rijpheid gekomen Dadaïsme kunnen noemen."
* Surrealisme, Surrealisten en surrealistische schilderkunst; kenmerken, betekenis, manifest, kunst, schilders en definities; met kunstenaars als Dali en Miro, Breton, Dali, Magritte, Duchamp, Max Ernst - door Jacob Bendien


- "Veel Surrealisten brengen bij voorkeur onderwerpen in beeld die een bepaald milieu zo typeren dat we er ons een hele wereld bij kunnen voorstellen, zoals coulissen (72) die het theaterleven suggereren, gladiatoren die ons de Romeinse arena's in herinnering brengen, enz.. .Vooral een ongewoon samentreffen van verschillende milieus (77, 79) of cultuurperioden geeft soms een treffende sensatie."
* Surrealisme, Surrealisten en surrealistische schilderkunst; kenmerken, betekenis, manifest, kunst, schilders en definities; met kunstenaars als Dali en Miro, Breton, Dali, Magritte, Duchamp, Max Ernst - door Jacob Bendien


- "Soortgelijke combinaties (77, 79) worden bijvoorbeeld opgeroepen door: een bed op een markt, coulissen op het strand, moderne technische instrumenten te midden van bouwvallen, om slechts enkele ook in de werkelijkheid voorkomende voorbeelden te noemen....."
* Surrealisme, Surrealisten en surrealistische schilderkunst; kenmerken, betekenis, manifest, kunst, schilders en definities; met kunstenaars als Dali en Miro, Breton, Dali, Magritte, Duchamp, Max Ernst - door Jacob Bendien


- "Deze combinaties die trouwens ook in onze dromen veelvuldig voorkomen worden niet bedacht. Ze ontstaan vanzelf in het onderbewustzijn. Het is onze zin voor het wonderlijke, het direct pakkende wonder, dat deze realiteiten bij elkaar houdt en de spanning van het wonder die ze bijeen houdt (77, 79)."
* Surrealisme, Surrealisten en surrealistische schilderkunst; kenmerken, betekenis, manifest, kunst, schilders en definities; met kunstenaars als Dali en Miro, Breton, Dali, Magritte, Duchamp, Max Ernst - door Jacob Bendien


- "Evenals de Futurist wil de Surrealistische kunstenaar het leven opvoeren tot grotere spanning. Zelfs tegen de gemeenste prikkellectuur heeft hij geen bezwaar. Alles wat de activiteit van onze fantasie verhoogt wordt gretig aanvaard. Voor alles zoekt hij het 'merveilleux', het wonderbaarlijke."
* Surrealisme, Surrealisten en surrealistische schilderkunst; kenmerken, betekenis, manifest, kunst, schilders en definities; met kunstenaars als Dali en Miro, Breton, Dali, Magritte, Duchamp, Max Ernst - door Jacob Bendien


- "Wat wij echter nodig hebben is volgens de Surrealisten naast een politieke revolutie een niets ontziende revolutie naar de geest, die durft te breken met alle bestaande moraal en humaniteit, om weer geheel opnieuw te beginnen. Maar niet zoals de Expressionisten door alle cultuur overboord te gooien. De Surrealisten veroordeelden geenszins het cultuurleven en het intellect in het algemeen, maar speciaal de burgerlijke cultuur en het burgelijke intellect."
* Surrealisme, Surrealisten en surrealistische schilderkunst; kenmerken, betekenis, manifest, kunst, schilders en definities; met kunstenaars als Dali en Miro, Breton, Dali, Magritte, Duchamp, Max Ernst - door Jacob Bendien


- "Zij aanvaarden gretig de wapens.. ..uit de burgerlijke cultuur zelf voortgekomen, om haar te vernietigen. Deze wapens, vooral het Historisch Materialisme en de Psychoanalyse worden dan ook door de Surrealisten verwoed gehanteerd."
* Surrealisme, Surrealisten en surrealistische schilderkunst; kenmerken, betekenis, manifest, kunst, schilders en definities; met kunstenaars als Dali en Miro, Breton, Dali, Magritte, Duchamp, Max Ernst - door Jacob Bendien


- "Marx die volgens hen de drijfveren van het maatschappelijk leven en Freud die deze van het zieleleven heeft blootgelegd zijn bij de Surréalisten bijzonder in aanzien."
* Surrealisme, Surrealisten en surrealistische schilderkunst; kenmerken, betekenis, manifest, kunst, schilders en definities; met kunstenaars als Dali en Miro, Breton, Dali, Magritte, Duchamp, Max Ernst - door Jacob Bendien


- "Een van de belangrijkste middelen om contact met het onderbewustzijn te verkrijgen is de concentratie van onze aandacht op de droom. Hierbij is enige scholing en oefening niet overbodig die voornamelijk bestaat in een doelmatig en intelligent in toom houden van ons intellect."
* Surrealisme, Surrealisten en surrealistische schilderkunst; kenmerken, betekenis, manifest, kunst, schilders en definities; met kunstenaars als Dali en Miro, Breton, Dali, Magritte, Duchamp, Max Ernst - door Jacob Bendien


- "De Surrealist... ...bestrijdt niet - in tegenstelling tot vele andere kunstenaars (met name de expressionisten, fh) - het intellect als zodanig, maar hij bestrijdt het intellect waar het zich leent om het grote rijke gevaarlijke leven zoals dat uit het onderbewustzijn opwelt, in netjes aangelegde banen te leiden... ."
* Surrealisme, Surrealisten en surrealistische schilderkunst; kenmerken, betekenis, manifest, kunst, schilders en definities; met kunstenaars als Dali en Miro, Breton, Dali, Magritte, Duchamp, Max Ernst - door Jacob Bendien


- "De Surréalistische kunstenaar wil de uitingsmogelijkheden van het onderbewustzijn zo ruim mogelijk maken. Hoe moeilijker aanvaardbaar voor ons fatsoen het leven is dat zich dan vertoont, hoe liever het hem is. En inderdaad is dit leven, door de Surrealisten de 'Surrealiteit' genoemd, voor ons bewustzijn dikwijls onmogelijk te accepteren."
* Surrealisme, Surrealisten en surrealistische schilderkunst; kenmerken, betekenis, manifest, kunst, schilders en definities; met kunstenaars als Dali en Miro, Breton, Dali, Magritte, Duchamp, Max Ernst - door Jacob Bendien


- "Het onderbewustzijn heeft een eigen krachtige lyriek die echter vaak stuitend is voor het gewone kunstgevoel. Ze is dikwijls weinig vloeiend, cru en grillig (75). Maar omgekeerd is de lyriek van Verlaine (Franse dichter, fh) bijvoorbeeld voor de Surrealist een slaapmiddel."
* Surrealisme, Surrealisten en surrealistische schilderkunst; kenmerken, betekenis, manifest, kunst, schilders en definities; met kunstenaars als Dali en Miro, Breton, Dali, Magritte, Duchamp, Max Ernst - door Jacob Bendien


- "Ook het ritme (48).. ..is voor de Surréalist slechts een staaltje van dressuurkunst, door ons intellect op het onderbewustzijn toegepast. Vooral wanneer het lang volgehouden werkt als een tredmolen, is het de Surrealist tot ergernis. Harmonie, door de Dadaïsten eveneens geminacht, betekent voor de Surrealisten meestal niets anders dan seniliteit."
* Surrealisme, Surrealisten en surrealistische schilderkunst; kenmerken, betekenis, manifest, kunst, schilders en definities; met kunstenaars als Dali en Miro, Breton, Dali, Magritte, Duchamp, Max Ernst - door Jacob Bendien


- "Toch gebruiken de Surrealisten niet de meestal nogal nuchtere ready made dingen, zoals de Dadaïsten. De Surrealisten zijn in hun combinaties hoewel niet minder grillig, in het algemeen extatischer, dromeriger (77, 79). Maar ook het milieu is in zekere zin 'ready made'(78) en daardoor is de keuze beperkt, waardoor in de surrealistische milieu-contrasten het toeval weer van grote betekenis wordt."
* Surrealisme, Surrealisten en surrealistische schilderkunst; kenmerken, betekenis, manifest, kunst, schilders en definities; met kunstenaars als Dali en Miro, Breton, Dali, Magritte, Duchamp, Max Ernst - door Jacob Bendien


- "De surrealistische lijn vertoont dikwijls eenzelfde onbeduchtheid (geen angst, fh)voor het toeval. Vaak zwerft ze over het doek als een zwerver die niet weet en niet weten wil, waarheen hij gaat. De losheid van de lijn heeft op andere richtingen niet zelden invloed uitgeoefend. Zelfs Kubisten zoals Braque (74) komen onder haar bekoring."
* Surrealisme, Surrealisten en surrealistische schilderkunst; kenmerken, betekenis, manifest, kunst, schilders en definities; met kunstenaars als Dali en Miro, Breton, Dali, Magritte, Duchamp, Max Ernst - door Jacob Bendien


- "Deze lijnen laten zich evenmin door logische overwegingen van haar weg afbrengen. Een contour van een trekpot maakt geen halt voor die van een kopje dat er bij staat, maar loopt wanneer dit gewenst is zonder de minste aarzeling door de contour van het kopje heen."
* Surrealisme, Surrealisten en surrealistische schilderkunst; kenmerken, betekenis, manifest, kunst, schilders en definities; met kunstenaars als Dali en Miro, Breton, Dali, Magritte, Duchamp, Max Ernst - door Jacob Bendien


- "Wel schilderden reeds de Kubisten de verschillende voorwerpen eveneens door elkaar heen, maar bij de kruising werd dan toch een van de beide elkaar snijdende lijnen even onderbroken (50). De Surrealisten vinden dit dikwijls geheel overbodig. Bovendien ontneemt het aan de lijn het karakter van zich dromend alleen door het toeval te laten leiden."
* Surrealisme, Surrealisten en surrealistische schilderkunst; kenmerken, betekenis, manifest, kunst, schilders en definities; met kunstenaars als Dali en Miro, Breton, Dali, Magritte, Duchamp, Max Ernst - door Jacob Bendien


- "Toeval gaat de Surrealist boven formele zuiverheid. Hij accepteert alles wat ons bevrijden kan van de tirannie van een misbruikte logica, teneinde vrij baan te maken voor een grote nieuwe Surrealiteit die dan vanzelf uit het onderbewustzijn zal oprijzen."
* Surrealisme, Surrealisten en surrealistische schilderkunst; kenmerken, betekenis, manifest, kunst, schilders en definities; met kunstenaars als Dali en Miro, Breton, Dali, Magritte, Duchamp, Max Ernst - door Jacob Bendien


- "Een surrealistisch gezelschapspelletje is geheel gebaseerd op de werking van het toeval. Het bestaat hierin dat iemand een hypothetische zin opschrijft die begint met 'als', 'wanneer', of 'indien', waarna een ander zonder de hypothese te kennen er een voorwaardelijke zin aan toevoegt. Bijvoorbeeld: 'wanneer Poincaré (een inspirerende wiskundige voor de surrealisten, fh) stierf zou ik zeebaden nemen en een zwaluw zijn'."
* Surrealisme, Surrealisten en surrealistische schilderkunst; kenmerken, betekenis, manifest, kunst, schilders en definities; met kunstenaars als Dali en Miro, Breton, Dali, Magritte, Duchamp, Max Ernst - door Jacob Bendien


- "Door allerlei fragmenten van oude houtgravures samen te voegen (zijn ‘frottages’, fh), maakt ook Max Ernst rijkelijk gebruik van de grilligheid van het toeval. Meestal zijn deze gravures oorspronkelijk al literair, maar door de verhaaltjes dooreen te mengen, ze plotsteling af te breken en ze op de meest onverwachte wijze voort te zetten, verhoogt hij de literaire spanning nog extra."
* Surrealisme, Surrealisten en surrealistische schilderkunst; kenmerken, betekenis, manifest, kunst, schilders en definities; met kunstenaars als Dali en Miro, Breton, Dali, Magritte, Duchamp, Max Ernst - door Jacob Bendien


- "Reeds voordat het Surrealisme zich als levensleer consolideerde waren er al verschillende schilders die min of meer surréalistisch werkten, al werd dit toen natuurlijk niet zo genoemd. Onder hen zijn Pablo Picasso (75) en Giorgio de Chirico (77) wel de voornaamste."
* Surrealisme, Surrealisten en surrealistische schilderkunst; kenmerken, betekenis, manifest, kunst, schilders en definities; met kunstenaars als Dali en Miro, Breton, Dali, Magritte, Duchamp, Max Ernst - door Jacob Bendien


- "De individualist Picasso wil trouwens ook nu nog niets weten van de surrealistische levensleer, evenmin als hij vertrouwen had in een algemeen dogmatisch kubistisch schildersysteem, al is hij zelf één van de grondleggers van het Cubisme (46). Hij heeft meer vertrouwen - en wellicht met reden - in eigen inzicht en intuïtie."
* Surrealisme, Surrealisten en surrealistische schilderkunst; kenmerken, betekenis, manifest, kunst, schilders en definities; met kunstenaars als Dali en Miro, Breton, Dali, Magritte, Duchamp, Max Ernst - door Jacob Bendien


- "Niet alleen Picasso maar ook andere surréalistische schilders als De Chirico en Lurcat (72) gaan hun eigen weg en nemen niet, zoals de meer rechtzinnige Max Ernst, Magritte (28), Tanguy en Hans / Jean Arp, telkens deel aan de heftige surrealistische acties op andere gebieden dan die van de schilderkunst."
* Surrealisme, Surrealisten en surrealistische schilderkunst; kenmerken, betekenis, manifest, kunst, schilders en definities; met kunstenaars als Dali en Miro, Breton, Dali, Magritte, Duchamp, Max Ernst - door Jacob Bendien


- "Ook treden de laatste tijd (na 1930, fh) combinaties op van Surrealisme met Kubisme (74) waaraan elementen van Expressionisme (78) of van Impressionisme, dat zich om zijn vlugge spontaneïteit gemakkelijk bij het Surréalisme aansluit niet vreemd zijn. Vele moderne schilders zoals Masson werken op deze wijze."
* Surrealisme, Surrealisten en surrealistische schilderkunst; kenmerken, betekenis, manifest, kunst, schilders en definities; met kunstenaars als Dali en Miro, Breton, Dali, Magritte, Duchamp, Max Ernst - door Jacob Bendien


- "De subtiele Expressionist Paul Klee wordt dikwijls tot de Surrealisten gerekend. Enkele zware Surréalisten zoals Masson en Borès (78) kan men bij de Expressionisten indelen."
* Surrealisme, Surrealisten en surrealistische schilderkunst; kenmerken, betekenis, manifest, kunst, schilders en definities; met kunstenaars als Dali en Miro, Breton, Dali, Magritte, Duchamp, Max Ernst - door Jacob Bendien


- "Ook een combinatie van Nieuwe Zakelijkheid en Surréalisme doet zich dikwijls voor, vooral in Holland, zoals een deel van het werk van Willink (81) en van Pijke Koch (82)(Het werk van de Nederlandse surrealist pur sang Pieter Ouborg heeft Bendien waarschijnlijk nauwelijks gekend, fh)."
* Surrealisme, Surrealisten en surrealistische schilderkunst; kenmerken, betekenis, manifest, kunst, schilders en definities; met kunstenaars als Dali en Miro, Breton, Dali, Magritte, Duchamp, Max Ernst - door Jacob Bendien


N.B: het Europese Surrealisme heeft veel invloed gehad op het ontstaan van het Amerikaanse Abstract-expressionisme, vanaf 1940
Hier vindt u ook nog enkele korte artikeltjes over 'surrealisten' als De Chirico (voorloper), Max Ernst en de occulte Victor Brauner


aanvullende websites over Surrealisme, Surrealisten en surrealistische schilderkunst; kenmerken, betekenis, manifest, kunst, schilders en definities

Nederlandstalig

- beschrijving van het Surrealisme, op de Nederlandse Wikipedia, met veel links naar surrealistische kunstenaars

- levensbeschrijving van Dali met nadruk op het mediagenieke karakter van de surrealistische, excentrieke kunstenaar


Engelstalig

- Surrealism and the Surreal, its history, surrealist artists and meaning; in clarifying art quotes by the Dutch artist Jacob Bendien

- André Breton, his quotes of the famous French Surrealism writer and poet, on his art concepts, , the surreal, ideas, statements

- Marcel Duchamp, famous French Surrealism artist, with quotes on art concepts, ideas and statements a.o. Surrealism

- Hans Arp, his artist quotes on Dada / Surrealism art movement

- Salvador Dali, his artist quotes on imagination and the Surreal by Salvador Dali

- Joan Miró, famous Spanish Surrealism artist with his quotes on life, art concepts, ideas and statements a.o. Surrealism

editor of Surrealism art quotes: Fons Heijnsbroek
translation of Surrealism art quotes: Anne Porcelijn