naar Home





Jacoba van Heemskerck: citaten, quotes en uitspraken van de Nederlandse schilderes, uit haar brieven aan H. Walden, artistiek leider van Der Sturm

(selectie, vertaling en redactie: Fons Heijnsbroek


BIOGRAFIE: Jacoba van Heemskerck (1876 – 1923) maakte onder invloed van het antroposofische denken van Rudolf Steiner een ontwikkeling door van figuratief schilderen naar abstract schilderen; parallel aan die van Mondriaan, bovendien in dezelfde tijd; ze ontmoetten elkaar verschillende keren in Domburg, via de kunstenaarskolonie). Haar werk heeft ze in ruim 20 jaar gemaakt, zowel schilderijen houtsnede en linoleumsnede, gebrandschilderd glas, lithografie. Hier volgen haar citaten en quotes.


Jacoba van Heemskerck: citaten, quotes en uitspraken van de schilderes, uit brieven; vertaling Fons Heijnsbroek

- Het land (Bretagne, bij Tresgastel, fh) is heel mooi en wat kleur betreft zijn er prikkelende kleurtonen; hoe abstracter men echter werkt des te meer werkt men dan schetsen om tot combinaties. (aan Herwarth Walden, Bretagne, Tresgastel, mei 1914)
* Jacoba van Heemskerck: citaten, quotes en uitspraken van de schilderes, uit brieven aan H. Walden van Der Sturm; Nederlandse schilderes - abstracte schilderkunst grafiek / glasmozaïek.


- Veel dank voor de kaarten die u (Walden) stuurde. Die met Kandinsky gaf mij veel plezier. Ik zal hem een kaart schrijven om hem te bedanken voor zijn recensie over mijn werk. Deze dagen heb ik veel houtsnedes gemaakt. Begin augustus stuur ik u – zoals overeengekomen – zwarte en gekleurde, en dan hopelijk in September opnieuw een aantal. Het regent hier elke dag. Hopelijk geen oorlog. Veel Duitse gezinnen vertrekken hier. (aan Herwarth Walden, Domburg, Zeeland, juli 1914)
* Jacoba van Heemskerck: citaten, quotes en uitspraken van de schilderes, uit brieven aan H. Walden van Der Sturm; Nederlandse schilderes - abstracte schilderkunst grafiek / glasmozaïek.


- Ik werk erg veel. Uw brief heeft mij weer veel moed gegeven. Ik heb enkele nieuwe schilderijen gemaakt en zeer veel schetsen voor schilderijen en tekeningen die ik deze winter wil klaar krijgen. De kunstenaars hier (in Nederland, fh) werken allemaal zo weinig; nu zijn hier ook enkele Hollanders uit Parijs gekomen, maar het is gruwelijk, zo weinig energie; altijd maar hetzelfde ; de modernen sukkelen in slaap in Frankrijk, en dan gaan ze zo tegen Duitsland tekeer; het is gewoonweg belachelijk. Wij moeten juist met en door Duitsland verder komen in onze kunst. U bent het aan wie wij alles te danken hebben, en ik heb vel meer vertrouwen in u dna in heel Parijs… (aan Herwarth Walden, Domburg, Zeeland, sept. 1914)
* Jacoba van Heemskerck: citaten, quotes en uitspraken van de schilderes, uit brieven aan H. Walden van Der Sturm; Nederlandse schilderes - abstracte schilderkunst grafiek / glasmozaïek.


- Ik werk heel hard, en denk veel na; ik zou zo graag proberen op Glas te schilderen. Wanneer u de heer Taut ga bellen, vraagt u hem dan alstublieft of er transparante verven bestaan waarmee men direct op glas kan schilderen; met de gewone olieverf wordt het resultaat niet transparant en het branden (van kleur in glas, fh) is zo bezwaarlijk; dan gaat het weer zo veel op oude glasramen lijken en ik zou zo graag een nieuwe techniek in handen krijgen dat de kunstenaar even direct op het glas kan werken, als op het gewone doek. Wanner men de kleuren ‘geestelijk lichtend’ wil krijgen dan zal er een tijd aanbreken dat olieverf op doek daarvoor niet meer geschikt zal zijn. U en uw vrouw die mijn werk zo goed kennen, begrijpen wat ik bedoel en voel. Dus als u tijd heeft, vraagt u dan de heer Taut of hij mijn idee begrijpt en misschien de weg kan wijzen die ik moet gaan daartoe. (aan Herwarth Walden, Den Haag, nov. 1914)
* Jacoba van Heemskerck: citaten, quotes en uitspraken van de schilderes, uit brieven aan H. Walden van Der Sturm; Nederlandse schilderes - abstracte schilderkunst grafiek / glasmozaïek.


- Gisteren heb ik ‘Der Sturm’ (Kunst-magazine dat Walden uitgeeft en waar kunstenaars van de expressionistische Duitse kunst - veel uit de Brücke, en Blaue Reiter - worden besproken en afgebeeld, fh) ontvangen; de reproducties van mijn houtsnedes zijn erg goed; ik zag met veel plezier dat mijn tekeningen tentoongesteld worden (door Walden, fh). Men heeft mi jweer gevraagd lid te worden van een kunstenaarsvereniging; maar ik zeg hen altijd: ik exposeer slechts bij Der Sturm… …Men wordt dan woedend, wat me flink amuseert… … Ik ben zo blij dat de Russen teruggeslagen zijn (door de Duitse legers, W.O. 1., fh), ik hoop dat men (de Duitse legers dus, fh) in België n Frankrijk nu ook verder komt. Hier zijn nu ook exposities: zeer slechte, zoals altijd alleen maar oude koek… Het is toch prachtig wat u allemaal voor ons doet;: de moderne kunstenaars hebben alles aan u te danken. (aan Herwarth Walden, Den Haag, nov. 1914)
* Jacoba van Heemskerck: citaten, quotes en uitspraken van de schilderes, uit brieven aan H. Walden van Der Sturm; Nederlandse schilderes - abstracte schilderkunst grafiek / glasmozaïek.


- De heer Behne heeft mij ook een exemplaar van zijn Sturm-boek ‘Zur Neuer Kunst’ gestuurd met een zeer vriendelijke opdracht aan mij. Ik heb hem hartelijk bedankt. Vertelt u me alstublieft of hij ook al in soldaat is geworden? (W.O. 1. fh). Het is toch verschrikkelijk voor zijn vrouw. ; maar hoe verschrikkelijk alles ook is, Duitsland moet overwinnen en zal dat ook doen. Wat vindt u van Roemenië en Italië? Ik hoop zo dat ze neutraal zullen blijven, maar dat is maar de vraag
Zo veel zou ik met u willen bespreken, over zaken waar men in deze tijd niet over schrijven kan. Ik ben er vast van overtuigd dat uit dit alles iets voort komt dat heel groot en goed is. Prachtig dat nu zo’n groot Volkstheater geopend is op Bülowplatz; toch mooi dat het volk zoiets voor elkaar krijgt. Waar zo’n kracht aanwezig is, moet alles een keer goed komen, dat kan niet anders. (aan Herwarth Walden, Den Haag, jan. 1915)
* Jacoba van Heemskerck: citaten, quotes en uitspraken van de schilderes, uit brieven aan H. Walden van Der Sturm; Nederlandse schilderes - abstracte schilderkunst grafiek / glasmozaïek.


- Nu opent er een tentoonstelling in Rotterdam van Le Fauconnier (Franse kubistische schilder die naar Nederland was getrokken, fh), Mondriaan en Alma; men heeft mij niet willen uitnodigen vanwege Der Sturm. Het is werkelijk te mooi. Kikkert, Le Fauconnier en al de anderen zijn woedend en kiezen daarbij natuurlijk geheel partij voor de Fransen. Werkelijk heel dom, al die jaloezie… … zelfs wanneer men mij had uitgenodigd voor deze tentoonstelling, zal ik zoals altijd zeggen dat men inzake van mijn tentoonstellingen zich direct tot u dient te wenden, omdat u alles voor mij regelt, en aanneemt of afwijst zoals u het beste lijkt… (aan Herwarth Walden, Den Haag, jan. 1915)
* Jacoba van Heemskerck: citaten, quotes en uitspraken van de schilderes, uit brieven aan H. Walden van Der Sturm; Nederlandse schilderes - abstracte schilderkunst grafiek / glasmozaïek.


- Het is een verschrikkelijke maar ook een geweldige tijd, ik persoonlijk ervaar het ook voor mijn kunst zo belangrijk om nu te leven… …in deze tijd wordt men gedwongen veel na te denken en veel te werken, in de natuur huist op het ogenblik een zo’n sterke scheppingskracht. (in een brief aan Adolph Behne, kunstcriticus in Duitsland , begin 1915,fh)
* Jacoba van Heemskerck: citaten, quotes en uitspraken van de schilderes, uit brieven aan H. Walden van Der Sturm; Nederlandse schilderes - abstracte schilderkunst grafiek / glasmozaïek.


- Ik was in Rotterdam (zie hiervoor, fh) maar het was werkelijk een verschrikkelijke tentoonstelling. Le Fauconnier stelt niets meer voor, hij gebruikt slechts vieze kleuren en is echt academisch geworden in stijl. Mondriaan is geheel verstard, geen enkele poëzie meer; het is toch verschrikkelijk dat die lu niet verder komen met grotere doelen. Alma is naar mijn smaak teveel en naturalist. Een groot verschil die drie, met een (Franz, fh) Marc, Kandinsky, Filla Tsjechische schilder die toen die jaren in Nederland werkte, fh), etc… (aan Herwarth Walden, Den Haag, febr. 1915)
* Jacoba van Heemskerck: citaten, quotes en uitspraken van de schilderes, uit brieven aan H. Walden van Der Sturm; Nederlandse schilderes - abstracte schilderkunst grafiek / glasmozaïek.


- Die lui (zoals een zekere baron Gevers die volgens haar niets weten van moderne kunst, fh) heeft mijn vader allen goed gekend en zij kennen ook allemaal de schilderijen van mijn vader (Haar vader was een officier bij de marine, die ook schilderde: hij maakte marines, landschappen en stadsgezichten. Hij leerde Jacoba de eerste beginselen van het schilderen, fh). Maar ik ben echter modern en over zoiets spreekt men hier niet. Mijn gehele familie praat nooit over mijn schilderijen en ze komen ook nooit op mijn atelier. Nu leest ieder de N. Rotterdamsche Courant en dan is het leuk dat ze daardoor wel over mijn tentoonstelling zullen lezen. Het maakt mij allemaal niets uit; ik ben zo blij dat u en uw vrouw (Nell Walden, fh) en veel van uw vrienden in Berlijn begrijpen wat ik wil geven; het is zo’n diepe aandrift om steeds weer verder te gaan. Nu heb ik weer een groot schilderij in mijn hoofd zitten… …Kunst is mijn leven; het is zo heerlijk om wat in mijn hoofd zit tot uiting te brengen. Ik hoop u in April (1915) wanneer u komt, nieuwe schilderijen te kunnen laten zien. Daarvoor lukt het me niet, ik moet altijd werken; ik heb altijd iets dat naar buiten moet komen….. (aan Herwarth Walden, Den Haag, begin maart, 1915)
* Jacoba van Heemskerck: citaten, quotes en uitspraken van de schilderes, uit brieven aan H. Walden van Der Sturm; Nederlandse schilderes - abstracte schilderkunst grafiek / glasmozaïek.


- Ik heb weer enkele schilders gesproken, maar de modernen schrijven meer dan ze schilderen. Wanneer men zo over kunst schrijft en steeds weer met een vast plan wil schilderen, dan verliest men volledig de diepe heerlijke spontane kunst. Men dienst vanuit de diepte steeds iets nieuws te scheppen. (aan Herwarth Walden, Den Haag, juli, 1915)
* Jacoba van Heemskerck: citaten, quotes en uitspraken van de schilderes, uit brieven aan H. Walden van Der Sturm; Nederlandse schilderes - abstracte schilderkunst grafiek / glasmozaïek.


- Gaat het goed met Franz Marc? (Franz Marc vocht mee in W.O. 1. En stierf op het slagveld van Verdun; zie de citaten uit zijn oorlogsbrieven, fh). Is hij nog steeds aan het front? Ik zag dat er nu van hem een tentoonstelling in Stockholm is; dat zijn dan zeker toch geen nieuwe schilderijen? Ik zo hem graag nog een keer leren kennen; en Kandinsky, hoort u nog wel van hem of kiest hij sterk partij voor Rusland? (aan Herwarth Walden, Domburg, aug. 1915)
* Jacoba van Heemskerck: citaten, quotes en uitspraken van de schilderes, uit brieven aan H. Walden van Der Sturm; Nederlandse schilderes - abstracte schilderkunst grafiek / glasmozaïek.


- Ik lees alle mogelijke brochures over de oorlog; er komen nu zoveel interessante zaken uit in Duitsland en men dient deze ernstige tijd geheel in ons op te nemen zodat het ons volledig beroert. Ik kan het niet begrijpen als kunstenaars zo onaangeroerd kunnen blijven, velen hier denken er helemaal niet over na. Wij voelen echter zo sterk dat schokken en beven van alles en ons scheppen dient intenser, dieper, en meer bewogen te worden. Werkelijk, het is veel beter om weinig mensen en geen enkele kunstenaar te ontmoeten.
Nu, hier grote woede wat betreft de tentoonstelling (in Domburg, fh), vanwege mijn niet daaraan deelnemen en mijn grote bewondering voor Duitsland; daarover zal ik u later veel mooie dingen vertellen. (aan Herwarth Walden, Domburg, aug. 1915)
* Jacoba van Heemskerck: citaten, quotes en uitspraken van de schilderes, uit brieven aan H. Walden van Der Sturm; Nederlandse schilderes - abstracte schilderkunst grafiek / glasmozaïek.


- Heel veel dank voor je prachtige artikelen; het is een schitterende recensie over mijn kunst; ik ben zo intens gelukkig dat je me zo goed begrijpt; om in woorden mijn diepe gedachtes uit te drukken valt mij altijd zwaar; dan zwijg ik liever; maar ik voel zo duidelijk dat ik voor jou geen woorden nodig heb. Ik ben zo nieuwsgierig of men zondag al meer begint te begrijpen en hoe de kunst-recensenten de zaak opnemen; schrijf me alles als je er tijd voor vindt. (n.a.v. de opening van de expositie van ‘Der Sturm. 36. Ausstellung Graphische Werke, Dezember 1915’, in Berlijn, fh), waar Jacoba met dertig werken aanwezig was, fh) (aan Herwarth Walden, Den Haag, nov. 1915)
* Jacoba van Heemskerck: citaten, quotes en uitspraken van de schilderes, uit brieven aan H. Walden van Der Sturm; Nederlandse schilderes - abstracte schilderkunst grafiek / glasmozaïek.


- Lieve Nell, zo fijn dat de tentoonstelling (zie vorig citaat, fh) in het algemeen goed valt. Het is nu heel leeg in het atelier, nu al de werken weg zijn; ik ben als een bij; wanneer men alles weggenomen heeft moet ik direct weer aan de slag, want zonder beelden kan ik niet leven. Maar nu ben ik dan toch echt te moe om aan het werk te gaan. De laatste weken waren te inspannend, omdat ik alles (voor de expo in Berlijn, fh) op tijd klaar wilde hebben.
Ik verheug me zo op Berlijn en hoop zo dat we kunnen reizen… …In Berlijn wil ik eenvoudige lijnschetsen in het aquarium maken; ik koop dan daar een schetsboek en stuur het met de post terug... (aan Nell Walden, Den Haag, dec. 1915)
* Jacoba van Heemskerck: citaten, quotes en uitspraken van de schilderes, uit brieven aan H. Walden van Der Sturm; Nederlandse schilderes - abstracte schilderkunst grafiek / glasmozaïek.


- Ik verheug me zo op Berlijn; donderdag over 14 dagen… …Gisteren in Amsterdam heb ik mejuffrouw Tak (haar vriendin Marie Tak, fh) de Moderne Kunstkring laten zien: een nieuwe tentoonstelling; het was meer dan verschrikkelijk… …al die kerels vergeten dat kleuren licht moeten geven om hun sterke uitwerking te kunnen geven; het was allemaal viezig wat ze maakten. Heb jij nog geschilderd? Ik ben zo benieuwd naar je werken; ik heb het glas in mijn atelier staan (voor schilderen op glas, fh), maar er nog niets mee gedaan…. …Heb je nog wat van (Franz, fh) Marc gehoord? Heeft mevrouw Münter (Gabriele Münter, de Duitse schilderes die tot 1914 met in Murnau - bij München - geschilderd en geleefd heeft, fh) ook niets meer gehoord van Kandinsky?... …Kan ik in het aquarium in Berlijn enkele schtesen maken? Het is daar zo prachtig en ik heb zulke schilderijen in mijn hoofd. (aan Nell Walden, Den Haag, jan. 1916)
* Jacoba van Heemskerck: citaten, quotes en uitspraken van de schilderes, uit brieven aan H. Walden van Der Sturm; Nederlandse schilderes - abstracte schilderkunst grafiek / glasmozaïek.


- Vanavond ben ik door de antroposofische vereniging (in den Haag, fh) uitgenodigd om op 13 maart een voordracht te houden over moderne kunst. Men begint hier wakker te worden; allemaal hebben ze in de krant over mijn tentoonstelling in Berlijn gelezen en zien uit naar de tentoonstelling hier. Omdat ik het voor de gehele (Sturm, fh) beweging zo belangrijk vind dat men wakker wordt, ben ik blij door een voordracht propaganda te maken om belangstelling op te roepen voor de tentoonstelling.
Zeg me asjeblieft iets over wat ik speciaal daarin moet benadrukken, wat jij het belangrijkste vindt; ik zal dan ook uit ‘Das Geistige in der Kunst’ (de beroemde publicatie van Kandinsky, fh) en uit ‘Zur neuen Kunst’ van Behne het één en ander voorlezen; maar we (Jacoba en haar vriendin Marie Tak, fh) hebben over het geheel genomen nog enkele andere inzichten; ik ben het niet altijd met Kandinsky eens, en veel vaker met jouw inzichten; dus asjeblieft, schrijft een beetje veel van wat je denkt dat ik als meest belangrijke moet zeggen. Je weet, ik vind het veel eenvoudiger om mijn uitgangspunten te schilderen. (aan Herwarth Walden, Den Haag, febr. 1916)
* Jacoba van Heemskerck: citaten, quotes en uitspraken van de schilderes, uit brieven aan H. Walden van Der Sturm; Nederlandse schilderes - abstracte schilderkunst grafiek / glasmozaïek.


- …Om je de waarheid te vertellen, de boeken van Kandinsky bevatten naar mijn mening nog teveel dogma. (n.a.v. onderwijs o de Sturm-Kunstschule). Het is zo gevaarlijk als kunstenaar daarover te schrijven. Ik heb over alles nagedacht en denk het zo te doen. Ik kijk naar het werk (van de leerlingen, fh), loop zo rond en laat ieder geheel vrij; in het begin zeg ik weinig en gaandeweg wat meer: korte opmerkingen over fouten in de compositie, balans, etc.. Later begin ik dan met opmerkingen over de werking van kleur. Maar nooit dogma, ieder moet een voor hem juiste weg kunnen zoeken. De leraar moet de leerlingen zo leren kennen dat hij zich in hun gedachten kan inleven en aldus ieder individu als een nieuw vraagstuk aanpakt en de juiste weg zoekt. Ik geloof dat zo de leraar van de leerling zelf gaat leren. Voor ons zal het in het begin ook zwaar zijn, omdat ook het onderwijs geheel anders zal moeten gebeuren. Nu is het de tijd om individuen te vormen met hun eigen manieren van kijken. Wanneer je tijd heb, schrijf dan eens of dat , wat ik je geschreven heb ook jouw idee is. Of ben jij meer voor ‘Das Geistige in der Kunst’ van Kandinsky? Wanneer men het zo aanpakt dan wordt het zeker dogma. (aan Herwarth Walden, Domburg, juli 1916)
* Jacoba van Heemskerck: citaten, quotes en uitspraken van de schilderes, uit brieven aan H. Walden van Der Sturm; Nederlandse schilderes - abstracte schilderkunst grafiek / glasmozaïek.


- Ik werk heel hard en hoop je in November 20 schilderijen te kunnen sturen; ik denk dat die dan in januari met elkaar een tentoonstelling (1917, fh) mogelijk maken. Wanneer er nog ruimte voor is dan kan je misschien enkele werken die in Den Haag hingen daar hangen; maar het zal waarschijnlijk niet nodig zijn omdat ik verscheidene grote werken stuur en niet zeer veel kleintjes. Wat denk je, zal het mogelijk zijn om je de schilderijen te sturen? Kunst is momenteel een luxe (oorlogstijd, fh)… (aan Herwarth Walden, Domburg, aug. 1916)
* Jacoba van Heemskerck: citaten, quotes en uitspraken van de schilderes, uit brieven aan H. Walden van Der Sturm; Nederlandse schilderes - abstracte schilderkunst grafiek / glasmozaïek.


- Goed dat Klee en Campendonck ook les gaan geven (in de te starten Sturm-Kunstschule – beide kunstenaars exposeerden ook bij Der Sturm; Paul Klee gaf later les op het Bauhaus, met Kandinsky, in dezelfde tijd als Josef Albers er ook kunst-onderwijs gaf; Campendonk werd later directeur van de Amsterdamse Rijksacademie Beeldende Kunst, fh). Hopelijk komen er veel leerlingen. Het is zo belangrijk dat men serieus begint en dat de gehele beweging ook werkelijk op kennis berust en niet op kunstenaars die weinig voorstellen, een beetje meelopen en dat dan modern noemen. Men dient te begrijpen dat wij een innerlijke kunst voorstaan en dat slechts diegenen die zich geheel open stellen voor alles wat deze grote tijd biedt en ook persoonlijk goede mensen zijn, beginnen om grote innerlijke moderne kunst aan te bieden die geldt voor alle tijden. Belachelijk eigenlijk, het woord ‘modern’ in de kunst.
Ik heb je roman (‘Das Buch der Menschenliebe’ – Verlag der Sturm, Berlijn 1916 van Herwarth Walden, fh) meten gelezen, het is opvallend zoveel je plotseling weet te bereiken; het is werkelijk een schilderen met woorden; zo verandert de gehele taal en denkt men veel minder aan de inhoud dan aan de kleur van de woorden. (aan Herwarth Walden, Domburg, aug. 1916)
* Jacoba van Heemskerck: citaten, quotes en uitspraken van de schilderes, uit brieven aan H. Walden van Der Sturm; Nederlandse schilderes - abstracte schilderkunst grafiek / glasmozaïek.


- Wij kwamen maandag hier (Marie Tak en Jacoba, in Domburg zoals ieder jaar in de lente waar ze tot in de herfst verbleven, fh) en zijn nu klaar met uitpakken. Ik heb alle nieuwe schilderijen mee hiernaartoe genomen en zal deze zomer veel gaan schilderen en überhaupt heel veel werken. Mijn nieuwste (plan, fh) is nu geen zijdenrups, maar een poppenspel; ik laat het eerst heel eenvoudig maken en schilder dan decors en teken de poppen, geen marionetten maar meer als een tableaux vivants, en dan heel modern in de decors, de kleuren, lijnen etc. en de belichting. Het is heel zwaar werk; ik ben begonnen met een sprookje van Wodan.. … een jongeman heeft het sprookje omgewerkt, zo heb ik hem verzocht daartoe; dan komt muziek erbij en wordt er gezongen en gedeclameerd, maar alles wordt heel eenvoudig gehouden. Het publiek moet zich inleven en slechts aanzetten ontvangen om het zelf te gaan beleven. Het is slechts een begin; met jouw hulp hoop ik veel te bereiken… .De gezichte maak ik eenvoudig wit zonder neus of ogen; de houdingen moeten het doen en dan in een energieke lijn vastgehouden. (aan Herwarth Walden, Domburg, mei 1917)
* Jacoba van Heemskerck: citaten, quotes en uitspraken van de schilderes, uit brieven aan H. Walden van Der Sturm; Nederlandse schilderes - abstracte schilderkunst grafiek / glasmozaïek.


- Ik ben heel blij dat mijn nieuwe plannen je boeien. Het toneel is bijna klaar nu; zeer eenvoudig van hout, en zo gemaakt dat het toneelvlak groot en klein te maken is. De buitenmaten zijn 1,5 meter breed, 1,3 hoog en 1 meter diep. Het is ongelofelijk moeilijk om alles in te denken en ook de poppen zelf zijn lastig; eigenlijk wil ik ze opvatten als mooie lijnen; het geheel wil ik zo voorwerp-loos maken als maar mogelijk is: een een bos van slechts lijnen en toch moet het een sterke indruk geven… …Denk je dat het geheel niet mogelijk is om in een poppenspel lijnen en kleuren voor personen te gebruiken? Het wordt met echte poppen allemaal zo materieel. Schrijf asjeblieft je idee hierover; ik wil het zo veel mogelijk kosmisch laten werken, en met bomen en huizen en mensen krijg je weer zo’n echt ouderwets schilderij. Denk je dat het toneel diep moet zijn? Werkt het niet sterker met weinig perspectief of geheel zonder? . (aan Herwarth Walden, Domburg, juni 1917)
* Jacoba van Heemskerck: citaten, quotes en uitspraken van de schilderes, uit brieven aan H. Walden van Der Sturm; Nederlandse schilderes - abstracte schilderkunst grafiek / glasmozaïek.


- ..Wanneer ons streven werkelijk grote vooruitgang in de toekomst wil bewerkstelligen, dan moet de kunstschool individualiteiten tot stand brengen die via ons werkelijk van binnen uit verder komen en beginnen met creëren zonder steeds beelden van anderen te zien. Het is met name belangrijk dat de Sturm-beweging werkelijk daarmee begint en iets nieuws schept, zodat het academische onderwijs werkelijk in nieuwe banen geleid wordt met een degelijke ondergrond, zodat de leerlingen kunen verder bouwen op wat ze geleerd hebben op de Sturm-school. Wij moeten zelf helder krijgen wat daarvoor nodig is en ik geloof er niet in dat deze sterke behoefte door velen wordt herkend. De school zou zo ieder jaar mogelijk één of twee werkelijk serieuze kunstenaars de wereld kunnen insturen. (aan Herwarth Walden, Domburg, aug. 1917)
* Jacoba van Heemskerck: citaten, quotes en uitspraken van de schilderes, uit brieven aan H. Walden van Der Sturm; Nederlandse schilderes - abstracte schilderkunst grafiek / glasmozaïek.


- Ik ben zo nieuwsgierig naar je mening; zoals je zal zien heb ik portretten meegestuurd en er achterop geschreven wie het zijn… ...nu een kleine toelichting naar jou toe. Mijn idee is om mensen zo te schilderen zoals ik ze zie: ik neem van het gezicht de naar mijn idee meest sprekende trekken en maak vervolgens van het geheel een beeld in die kleuren en lijnen zoals de persoon mij tegemoet treedt. Het geheel wordt zo geen portret in de gewone betekenis en de mensen zullen beslist denken dat ik helemaal gek ben geworden. Ik heb er al zolang over nagedacht: zoals wij voelen / denken, is een portret naar ons idee mogelijk maar natuurlijk ver verwijderd van impressionisme en ook van een karikatuur; en wanneer de kubisten een portret maken, wordt het vaak een karikatuur… …Ik ben zo nieuwsgierig wat je van de portretten vindt; het is een moeilijke lange weg en een begin, en ik denk nog veel, veel verder te komen; dit is een begin; ik heb me nu erop gezet nog types te schilderen en zal meer en meer persoonlijke eigenschappen en al het mogelijke erin brengen. Schrijf me heel open of je in mijn ideeën kan inkomen; alles is natuurlijk volstrekt abstract te denken en het is een persoonlijk gevoel en volstrekt geen systeem; het publiek zal natuurlijk direct over een systeem gaan praten. Ik ben er heel zeker van dat men mijn portrettenpas na jaren zal begrijpen. (aan Herwarth Walden, Den Haag, febr. 1918)
* Jacoba van Heemskerck: citaten, quotes en uitspraken van de schilderes, uit brieven aan H. Walden van Der Sturm; Nederlandse schilderes - abstracte schilderkunst grafiek / glasmozaïek.


- Ik ben zo blij dat je je kan vinden in mijn ontwerpen. Kan je niet van Taut of van andere architecten misschien ontwerpen krijgen voor glasramen? Ik maak zo graag ontwerpen voor een bepaald raam; dan kan ik me ook de ruimte indenken waarvoor ik werk. Ken je niet moderne architecten? Die zouden dan ruimtes voor de glasramen kunnen ontwerpen; ik zou dan de omramingen van de glasramen krijgen en daarvoor een ontwerp maken; voor verschillende kamers ook verschillende hoofdkleuren, in de ramen bijvoorbeeld verschillende kleurtonen voor de studeerkamer, de hal etc. En zo zouden we dan samen tentoonstellingen in Der Sturm kunnen hebben. Bedenk eens of dit mogelijk ; indien niet, dan maak ik de ontwerpen voor ruimtes die ik me bedenk en laat die in mijn tentoonstelling zien. Schrijf me asjeblieft het één en ander hierover.. . (aan Herwarth Walden, Ruurlo, April 1918)
* Jacoba van Heemskerck: citaten, quotes en uitspraken van de schilderes, uit brieven aan H. Walden van Der Sturm; Nederlandse schilderes - abstracte schilderkunst grafiek / glasmozaïek.


- Ik heb je enige werken toegestuurd die voorheen al in Berlijn zijn geweest, maar veel zijn pas geschilderd… …Ik heb opnieuw alleen nummers gegeven; ik blijf bij mijn idee om geen titels te geven: zou ik dr. Blümner een nadere omschrijving geven dan worden dat na enige tijd toch titels. Titels zijn maar vreselijk romantisch en nu zal men binnen korte tijd honderden Lentes, Zomers, Bomen aan Liebknecht (linkse revolutionair, in Duitsland onlangs gedood, fh) Eberts (een sociaal-demokraat en sinds 1919 rijkspresident in Duitsland, fh) enzovoorts hebben. Kleuren en lijnen hebben voor alles een eigen taal die niet in titels vastgelegd dient te worden. (aan Herwarth Walden, Den Haag, jan. 1920)
* Jacoba van Heemskerck: citaten, quotes en uitspraken van de schilderes, uit brieven aan H. Walden van Der Sturm; Nederlandse schilderes - abstracte schilderkunst grafiek / glasmozaïek.


-

- Ik wil mij veel meer op de architectuur van het binnehuis in ht algemeen toeleggen en dat moeten wij samen doen. (architect Jan Buijs en Jacoba, fh) Ik vind het verkeerd zo maar alleen mijn glas in lood af te leveren en dan uit. Neen, door werkelijk met den architekt samen te werken komen wij tot een mooi geheel. Nu heb ik al gedacht het enorme kleureffekt dat het raam (ontwerp van Jacoba, fh) zal maken en dat zal zeker machtig werken en moet gedragen worden door sterke kleuren in de hal, anders staat het teveel alleen. Zou de trap b.v. in de verf een sterke kleur kunnen krijgen en niet eikenhout, zou dat niet te mat worden, om zoo eens te zeggen diep ultramarine blauw of groen en dan een prachtige kleurige loper? en wat komt er beneden in de hal op de vloer, zou daar een groter of meerdere kleine kleurige tapijtjes kunnen komen, alles om door prachtige combinaties een geheel te krijgen?
Ik ga mij in verbinding stellen met een dame in Hilversum die een kleine fabriek heeft en zeer moderne tapijten weeft; ik voel dat ik ontwerpen voor tapijten moet maken om zo met het glas in lood een mooi geheel te hebben.
Ook dat tweede huis dat je gaat maken wil ik geheel meebeleven; zodoende kom ik er ook zo mooi in en helpen wij elkander (in de praktijk ging de samenwerking met Jan Buijs niet verder dan dit ene huis voor de heer Th. Wulffraat, wel bemiddelde hij voor verdere opdrachten, fh; brief aan architect Jan Buijs, Den Haag, April 1920)
* Jacoba van Heemskerck: citaten, quotes en uitspraken van de schilderes, uit brieven aan H. Walden van Der Sturm; Nederlandse schilderes - abstracte schilderkunst grafiek / glasmozaïek.


- …ik begrijp niet hoe veel kunstenaars zo kortzichtig kunnen zijn om Kunst uit voorbije tijden als volkomen waardeloos te beoordelen. Alle kunst is de uiting van een tijdperk, en alleen daarom al interessant; een Rembrandt is andere wegen gegaan maar heeft beslist de allerhoogste doelen nagestreefd. Dat men kan beweren dat een schilder bij het schilderen van een beeld geen voorstelling nodig zou hebben is onzinnig; wanneer een kunstenaar wezenlijk een kunstenaars is heeft hij voorzeker een innerlijke drang om een beeld te scheppen en ziet dan ook een beeld voor zich, dat hij wellicht niet altijd direct kan verklaren omdat diepe gevoelens heel moeilijk in woorden zijn uit te drukken, maar een voorstelling ervan heeft hij, anders maakt hij (geen, fh?) schilderijen en is het een pure denkarbeid, en intellectuele kunst staat mij zeer sterk tegen.
Abstracte kunst is niet op zichzelf en voor zichzelf te maken: men voelt verschillende vormen in een innerlijke samenhang; bijvoorbeeld wanneer ik een sprookje lees kan ik de opwelling krijgen om in een bos heel abstracte vormen met boommotieven te schilderen. Iedere abstracte vorm heeft voor mij een innerlijke betekenis. Ik hoop u zo duidelijk te hebben gemaakt hoe ik mij de kunst voorstel. Ik verheug me erop meer van u te horen. Natuurlijk moet een schilder kunnen tekenen; ik heb ook echt academische studies gemaakt. Het zou fijn zijn u eens in Giessen te kunnen bezoeken. (aan de heer Gustave Bock, Den Haag, mei 1920)
* Jacoba van Heemskerck: citaten, quotes en uitspraken van de schilderes, uit brieven aan H. Walden van Der Sturm; Nederlandse schilderes - abstracte schilderkunst grafiek / glasmozaïek.


- Wat uw vraag betreft, om foto's van werken van de leidende Hollandse schilders, geloof ik dat het beter zou zijn om de Heer Huebner daarom te vragen... ...Ik wil u openlijk toegeven dat ik de nieuwe schilderkunst in mijn vaderland niet erg hoog inschat; daarom heb ik ook niet veel kennissen onder de schilders; alles is hier zo weinig vooruitstrevend. De mensen hebben het veel te goed; het is erg moeilijk om dan desondanks wakker te blijven omdat ze hier allemaal slapen. In Duitsland voel ik me veel meer thuis... ...In November (1921) heb ik weer mijn eigen tentoonsteling in Berlijn (de 102. Sturm-Ausstellung, fh). In oktober vertelt u me dan van alles over de Freie Gruppe für Farbkunst; het is zo belangrijk dat we ons nauw aaneensluiten. (aan een Duitse professor, Domburg, juli 1921)
* Jacoba van Heemskerck: citaten, quotes en uitspraken van de schilderes, uit brieven aan H. Walden van Der Sturm; Nederlandse schilderes - abstracte schilderkunst grafiek / glasmozaïek.


vervolg van korte biografie over Jacoba van Heemskerck

Waar binnen De Stijl beweging en met name bij Mondriaan de spirituele aandacht naar de ‘Geest’ ging, lag in contrast daarmee de focus van Van Heemskerck en haar ondersteunende vriendin Marie Tak van Poortvliet (bij wie ze woonde en werkte in Zeeland) bij het gevoel voor het spirituele. Kandinsky was haar grote inspiratie, hoewel zij ook op deze kunstenaar kritiek begon te krijgen t.a.v. het dogmatische karakter van zijn theorie.
Van Heemskerck is in haar leven slechts zeer bescheiden bekend geraakt in Nederland, o.a. door haar eigen houding waarin zij zich afzette tegen het Nederlandse kunstklimaat, in combinatie met de jaloezie van kunst-collega’s, omdat haar werk door Walden van het kunstmagazine Der Sturm door geheel Duitsland en later door West Europa en zelfs Amerika actief werd verspreid; zij was daardoor een veel bekendere kunstenares als in eigen land. Zij weigerde daarom consequent om mee te doen aan tentoonstelllingen in Nederland, tot aan 1920. Zo koos zij ondubbelzinnig voor Walden en voor Der Sturm, wat haar niet altijd in dank werd afgenomen. Jacoba en h aar vriendin Marie Tak hebben dan ook een langdurige en intensieve briefwisseling met Herwarth Walden en zijn vrouw Nell onderhouden en zochten ekaar herhaadelijk wederzijds op, totdat Walden zich met Jacoba’s uitgesproken ideeën vanaf 1920 wat meer distantieerde, hoewel het contact tussen beiden wel degelijk gaande bleef tot aan Jacoba's vrij vroege dood in 1923. Uitvoerig is over Jacoba van Heemskerck - over haar kunst & haar leven - te lezen in het uitgebreide artikel ‘Jacoba van Heemskerck, en haar abstracte kunst’, geschreven door Ingrid van de Bergh. Zij heeft daartoe veel onderzoek gedaan in literatuur over de schilderes Jacoba en haar vriendin Marie Tak.

Enkele links t.a.v. Jacoba van Heemskerck en haar abstracte kunst

* uitgebreide levensbeschrijving van ‘Jacoba van Heemskerck, en haar abstracte kunst’, geschreven door Ingrid van de Bergh

*korte levensbeschrijving van Jacoba van Heemskerck , op Wikipedia, met enkele bruikbare links


Bronnen:

* 'Cahiers uit het Noorden X', A.H.Huussen jr; eigen uitgave, Haren 2006

* 'Jacoba van Heemskerck - kunstenares van het Expressionisme', red. Th van Velzen; Haags Gemeentemuseum, 1982



Naar de andere
KUNSTENAARS: