naar Home





Mondriaan, Piet; citaten en quotes van de kunstenaar van De Stijl. = Neo-Plasticisme = Nieuwe Beelding (1872 - 1944),

(selectie, vertaling en redactie: Fons Heijnsbroek; voor o.a. CKV, HOVO, HBO // zie uitgebreide Engelse quotes van Piet Mondriaan, incl. biografie, feiten en bijbehorende bronvermeldingen)


- Tot nu toe heeft de mens zich in slaap laten wiegen door de pathetische lyriek. Daarom is ze noodlottig voor de evolutie van de mens, voor zijn doen en laten, zijn noodzakelijke strijd voor evenwicht.
* Piet Mondriaan, citaten en quotes over abstracte kunst van De Stijl / = het 'Neo-plasticisme' oftewel Nieuwe Beelding


- De pathetische lyriek is de artistieke expressie van het tragische. Zij tracht de mens met de natuur te verzoenen, de onevenwichtigheid die tussen deze beide polen heerst te neutraliseren. En inderdaad, zij bekleedt het tragische leven met een ongekende schoonheid. Maar hoe dan ook, zij schept een fictieve schoonheid: een illusie. Daarom zal zij in de superrealiteit van de toekomst uitgesloten worden.
* Piet Mondriaan, citaten en quotes over abstracte kunst van De Stijl / = het 'Neo-plasticisme' oftewel Nieuwe Beelding


- De natuur, van het mineraal tot aan het dier, drukt zich steeds minder abstract, steeds minder zuiver uit. In de uiterlijke verschijning maar ook in de materie zelf kan men een toenemende veruiterlijking vaststellen. Zij verwijdert zich steeds verder van het Absolute.. ..In tegenstelling daartoe komt het individu in het proces van de evolutie los van het caprieuze en het dierlijke.
* Piet Mondriaan, citaten en quotes over abstracte kunst van De Stijl / = het 'Neo-plasticisme' oftewel Nieuwe Beelding


- In wezen echter, hoewel uit de materie geboren, bestrijdt de kunst de materie. Deze vijandigheid groeit naarmate de materie zich naar buiten in de verschijning dringt.
* Piet Mondriaan, citaten en quotes over abstracte kunst van De Stijl / = het 'Neo-plasticisme' oftewel Nieuwe Beelding


- De diepste kunst kleedt zich in de minst caprieuze verschijningsvorm.
* Piet Mondriaan, citaten en quotes over abstracte kunst van De Stijl / = het 'Neo-plasticisme' oftewel Nieuwe Beelding


- Het neo-plasticisme (Nieuwe Beelding) realiseert de harmonie door de gelijkwaardigheid van twee uitersten: het Universele en het Individuele. Het eerste door openbaring, het tweede door deductie.

Kunst brengt beeldend de evolutie van het leven tot uitdrukking: evolutie van de geest en (maar in tegenovergestelde richting) evolutie van de materie.(vgl ook quotes, Kandinsky en quotes, Paul Klee, fh)
* Piet Mondriaan, citaten en quotes over abstracte kunst van De Stijl / = het 'Neo-plasticisme' oftewel Nieuwe Beelding


- Het is slechts mogelijk een betrekkelijk evenwicht te bereiken door de vorm te vernietigen en te vervangen door een nieuw universeel beeldend middel.
* Piet Mondriaan, citaten en quotes over abstracte kunst van De Stijl / = het 'Neo-plasticisme' oftewel Nieuwe Beelding


- Het leven van den huidigen, gecultiveerden mensch keert zich langzamerhand van het natuurlijke af: het wordt al meer en meer een abstract leven.
* Piet Mondriaan, citaten en quotes over abstracte kunst van De Stijl / = het 'Neo-plasticisme' oftewel Nieuwe Beelding


- De werkelijk moderne kunstenaar voelt de abstractie der schoonheidsontroering bewust: hij erkent bewust, dat de schoonheidsontroering cosmisch, universeel is. (zie ook Paul Cézanne, Engelse quotes, fh)
* Piet Mondriaan, citaten en quotes over abstracte kunst van De Stijl / = het 'Neo-plasticisme' oftewel Nieuwe Beelding


- De Nieuwe Beelding kan dus niet verschijnen in (natuurlijke) concrete voorstelling, welke - ook zelfs bij universeele ziening - steeds min of meer op het individueele wijst, althans het universeele in zich verbergt. Zij kan niet gehuld zijn in dàtgene wat het individueele karakteriseert: den natuurlijken vorm en kleur, maar zij moet tot uitdrukking komen in de abstractie van den vorm en de kleur, in de rechte lijn en in de tot bepaaldheid gestelde primaire kleur.(vgl. De Kooning, fh)
* Piet Mondriaan, citaten en quotes over abstracte kunst van De Stijl / = het 'Neo-plasticisme' oftewel Nieuwe Beelding


- Deze universeele beeldingsmiddelen zijn in de moderne schilderkunst langs den weg van consequent doorgevoerde vorm- en kleur-abstraheeren gevonden. Toèn zij gevonden waren, trad als vanzelf, exacte beelding van enkel verhouding naar voren en daarmede het essentieele van alle beeldende schoonheidsontroering.
* Piet Mondriaan, citaten en quotes over abstracte kunst van De Stijl / = het 'Neo-plasticisme' oftewel Nieuwe Beelding


- De Nieuwe Beelding is dus aesthetisch in bepaaldheid gebeelde verhouding. Zij wordt in de schilderkunst door den kunstenaar van heden als consequentie van alle voorgaande beelding opgebouwd; juist in de schilderkunst omdat deze het minst gebonden is.
* Piet Mondriaan, citaten en quotes over abstracte kunst van De Stijl / = het 'Neo-plasticisme' oftewel Nieuwe Beelding


- In het schilderij - in de picturale, niet in de decoratieve schilderkunst - verinnerlijkte zich zoowel natuurlijke beelding als natuurlijke beeldingsmiddelen tot abstracte. De decoratieve schilderkunst kwam slechts tot veralgemeening van natuurlijken vorm en kleur. Zoo kwam het gevoel voor aesthetishe verhoudingsbeelding tot klaarheid in en door de picturale schilderkunst.
* Piet Mondriaan, citaten en quotes over abstracte kunst van De Stijl / = het 'Neo-plasticisme' oftewel Nieuwe Beelding


- Het accent der schilderkunst kunnen we definiëren als de meest consequente uitbeelding van enkel verhouding. Want het is het bizondere voorrecht van de schilderkunst, dat zij verhouding vrij kan beelden: d.w.z., dat haar beeldingsmiddelen (door consequent doorgevoerde verwerking) toestaan, dat het uiterste eene en het uiterste andere gebeeld wordt als enkel verhouding door stand, zonder vorm of zelfs schijn van vorm (zooals in de bouwkunst) door geslotenheid aan te nemen.
* Piet Mondriaan, citaten en quotes over abstracte kunst van De Stijl / = het 'Neo-plasticisme' oftewel Nieuwe Beelding


- In het natuurlijke kunnen we waarnemen dat alle verhouding beheerscht wordt door een oerverhouding: die van het uiterste eene en het uiterste andere.
* Piet Mondriaan, citaten en quotes over abstracte kunst van De Stijl / = het 'Neo-plasticisme' oftewel Nieuwe Beelding


- De abstracte beelding van verhouding nu, beeldt de oerverhouding in bepaaldheid door tweeheid van stand, welke rechthoekig op elkander is. Deze verhouding van stand is de meest evenwichtige, omdat daarin de verhouding van het uiterste eene en het uiterste andere in volkomen harmonie uitgedrukt is en alle andere verhoudingen inhoudt. Zien we deze twee uitersten als manifestatie van het innerlijke en het uiterlijke, zoo vinden we de Nieuwe Beelding niet als de ontkenning van het volle leven: dan zien we haar als de verzoening van de dualiteit van stof en geest.
* Piet Mondriaan, citaten en quotes over abstracte kunst van De Stijl / = het 'Neo-plasticisme' oftewel Nieuwe Beelding


- Wordt de aandacht alleen op het universeele gericht, dan zal de afzonderlijkheid, het individueele, in de beelding verdwijnen - zooals de schilderkunst getoond hèeft. Als het individueele niet meer in de weg staat, kan het universele zich eerst zuiver beelden. Dan eerst kan het universeel bewustzijn (intuïtie) - de oorsprong aller kunst - zich rechtstreeks uiten; een zuivere kunstuiting ontstaat.
* Piet Mondriaan, citaten en quotes over abstracte kunst van De Stijl / = het 'Neo-plasticisme' oftewel Nieuwe Beelding


- Deze ontstaat echter niet vóór den tijd. Het tijdsbewustzijn bepaalt de kunstuiting; de kunstuiting weerspiegelt het tijdsbewustzijn. Alleen die kunstuiting is thans werkelijk levend, welke het huidig - het komend - tijdsbewustzijn tot uiting brengt.
* Piet Mondriaan, citaten en quotes over abstracte kunst van De Stijl / = het 'Neo-plasticisme' oftewel Nieuwe Beelding


- Als in de juiste verwerking van de beeldingsmiddelen en de toepassing daarvan, de compositie, de enig zuiver beeldende uitdrukking van kunst gelegen is, moeten de beeldingsmiddelen volkomen in overeenstemming zijn met hetgeen zij te beelden hebben. Moeten zij rechtstreeks uitdrukking van het universeele zijn, zoo zullen zij niet anders dan universeel, d.i. abstract kunnen wezen.
* Piet Mondriaan, citaten en quotes over abstracte kunst van De Stijl / = het 'Neo-plasticisme' oftewel Nieuwe Beelding


- Uit lang volgehouden arbeid ontstond het groeperen tot een compositie, die louter gebaseerd is op het evenwicht van zuivere verhoudingen, voortgekomen uit een zuivere intuïtie die het product is van het diepste gevoel en het hoogste inzicht. Hoewel deze verhoudingen zowel in de natuur als in onze geest onderhevig zijn aan dezelfde universele oerwetten, doet heden het kunstwerk zich anders voor dan de natuur.
* Piet Mondriaan, citaten en quotes over abstracte kunst van De Stijl / = het 'Neo-plasticisme' oftewel Nieuwe Beelding


- Want heden ten dage gaat het er om alleen dat uit te drukken wat de essentie van de natuur is. Daarin manifesteert zich reeds de individuele expressie die uit onszelf voortkomt. Aldus ontstaan nieuwe wetten. Bij voorbeeld: in een schepping van de nieuwe kunst is de herhaling, welke men in de natuurlijke verschijnselen waarneemt, te niet gedaan.
* Piet Mondriaan, citaten en quotes over abstracte kunst van De Stijl / = het 'Neo-plasticisme' oftewel Nieuwe Beelding


- Het nieuwe componeren berust op permanente tegenstellingen die elkaars tegendelen zijn en elkaar opheffen. (zie ook Klee, fh)
* Piet Mondriaan, citaten en quotes over abstracte kunst van De Stijl / = het 'Neo-plasticisme' oftewel Nieuwe Beelding


- De lijn is recht en komt altijd voor in zijn twee hoofdtegenstellingen, die de rechte hoek vormen: de beeldende uitdrukking voor het constante. En de maatverhoudingen zijn steeds gebaseerd op deze voornaamste relatie in het vlak. Aldus is de Nieuwe Beelding 'gelijkwaardig' aan de natuur en het kunstwerk heeft geen visuele gelijkenis meer met de natuurlijke verhouding.
* Piet Mondriaan, citaten en quotes over abstracte kunst van De Stijl / = het 'Neo-plasticisme' oftewel Nieuwe Beelding


- De beeldende uitdrukking is bepaald door ons geestelijk en lichamelijk evenwicht.
* Piet Mondriaan, citaten en quotes over abstracte kunst van De Stijl / = het 'Neo-plasticisme' oftewel Nieuwe Beelding


- Niets kan de naturalistische en grillige uitdrukking van de schuine lijn loochenen. En deze onevenwichtige uitdrukking laat zich niet door een tegenstellenden stand van een andere lijn te niet doen. Hoewel dit een uitdrukking van bestendigheid voortbrengt, blijft de beeldende uitdrukking die van uiterlijke beweging, dus die van de natuurlijke verschijning der dingen. Zie hier waar een oppervlakkig zoeken naar Nieuwe Beelding toe leidt (Mondriaans reactie op het gebruik van schuine lijnen binnen het later ontwikkelde Elementarisme door Theo van Doesburg.
* Piet Mondriaan, citaten en quotes over abstracte kunst van De Stijl / = het 'Neo-plasticisme' oftewel Nieuwe Beelding


- De bedoeling van het Kubisme was - in ieder geval in het begin - om volume uit te drukken. De driedimensionale (natuurlijke) ruimte bleef dus gehandhaafd. Dit was tegen mijn opvatting van abstractie die inhoudt dat deze ruimte juist vernietigd moet worden.
* Piet Mondriaan, citaten en quotes over abstracte kunst van De Stijl / = het 'Neo-plasticisme' oftewel Nieuwe Beelding


- Dientengevolge kwam ik ertoe volume te vernietigen door het vlak te gebruiken. Toen was het probleem om ook het vlak te vernietigen. Dit deed ik door middel van lijnen die de vlakken doorsnijden. Maar nog steeds bleef het vlak teveel intact. Zo kwam ik ertoe om alleen lijnen te maken en ik bracht daar de kleur in. Nu is het enige probleem om ook deze lijnen te vernietigen door wederzijdse oppositie.
* Piet Mondriaan, citaten en quotes over abstracte kunst van De Stijl / = het 'Neo-plasticisme' oftewel Nieuwe Beelding


- Ik denk dat het destructieve element te veel wordt verwaarloosd in de kunst.
* Piet Mondriaan, citaten en quotes over abstracte kunst van De Stijl / = het 'Neo-plasticisme' oftewel Nieuwe Beelding


Aanvullende websites en links voor Piet Mondriaan en de Stijl / Neo-Plasticisme

* citaten van de belgische neo-plasticist Vantongerloo


* aanvullende websites:

- Piet Mondriaan schrijft over de Nieuwe Beelding

- over Mondriaan en over de wetten van de Nieuwe Beelding -

Piet Mondrian veel Engelse citaten en quotes uit de brieven van Piet over Mondriaan, o.a. aan Theo van Doesburg


Engelse quotes, Theo van Doesburg

- de nieuwe vormen van waarneming in het werk van Mondriaan




Naar de andere
KUNSTENAARS: