Beelden

Charles Vergeer


Swzein ta jainomena, tracht dat te redden wat maar even verschijnt  Het is een van de oudste definities van de taak van de filosofie. Als we onze ogen opslaan, gaat elk ogenblik steeds weer en altijd zo reddeloos verloren. Alleen in woorden en beelden blijft ons gaan en staan bestaan. Niet omdat er een scheur tussen de bewogen werkelijkheid is en de onbewogen beelden daarvan en de grote woorden erover. Zonder de bewogenheid en geraaktheid van ons gaan en vergaan komt niets tot stand. Beelden van de eeuwigheid zijn er evenmin als woorden die de werkelijkheid als netten kunnen vangen.

Beelden zijn die vreemde verknochtheid, zegt Hegel, van keiharde werkelijkheid en raadselachtig fluisteren over iets anders. Ze onthullen en omhullen, zwijgend zijn ze veelzeggend. Als de goden, spreken ze niet en evenmin hebben ze iets te verbergen, ze duiden iets aan.

Jij, Apollo van de Tiber, hoeveel uren stond ik voor je. Naakt en eenzaam in een slecht verlichte zaal. Soms zag ik de aderen in het marmeren vlees bijna kloppen. Je hand strekt zich uit als om te reiken, mij te bereiken. Maar hoe ik ook nader om je te bekijken – je wijkt steeds en staat daar alleen, in die zaal.

Wat is het dat ons scheidt? Het beeld zelf is de wand waarachter de werkelijkheid zich terug trekt. Niets bezitten wij, hebben we vast in handen, dan slechts wat beelden en woorden. Beelden en woorden zijn als wanden van de werkelijkheid, breekbaar. Als namen noemen ze wat bestaat en wat zonder die naam onzegbaar en leeg voorbij gaat.

Beelden worden niet gemaakt, zomin als woorden. We vinden ze, treffen ze aan. Daedalus, de ‘bekwame bewerker’, wist de steen zo te bewerken dat die het beeld prijs gaf. Hij vond het in de steen. Kunstenaars zijn uitvinders. Zij vinden waar wij aan voorbij gaan. Aan de Pietà Rondanini werkte Michel Angelo tot enkele dagen voor zijn dood. Onvoltooid en toch volkomen treden de beide gestalten uit de steen.

Maken en fabriceren mag niet van lot en toeval afhangen. Maar kunstenaars mogen zeggen dat het hen gelukt is en bang zijn dat het niet meer lukken zal. Dat lukken duidt het geluk aan dat in het spel is. Elk kunstwerk is iets dat wezenlijk gelukt is en dat geluk verschaft.

Het vergt vaak hard en ingespannen werken. Maar de inspanning kan het resultaat niet afdwingen. oyiV adhlwn ta jainomena..

Maak de werkelijkheid zichtbaar, laat haar verschijnen.

 Charles Vergeer


van de redactie: bij uitgeverij Damon zijn een aantal publicaties van Charles Vergeer te vinden.