Moderne landschappen

van Franz Ackermann


Fons Heijnsbroek


Kon u de tentoonstelling van Franz Ackermann nog maar bezoeken, maar hij is helaas al enkele jaren geleden geŽindigd als laatste wapenfeit van Rudi Fuchs in het Stedelijk Museum van Amsterdam. Dan had ik u dringend de toneelingang aangeraden om binnen te komen. Deze entree is mij erg goed bevallen. Na wat kale en onduidelijke gangen rechts en links te zijn doorgelopen zag ik mijzelf onverwachts in een mansgrote holle spiegel staan, waarin een ander ik dan ikzelf -uitgepuild of ineengeschrompeld- mij stond te kijken. Ik was meteen binnen bij Franz Ackermanns: 'Seasons in the Sun'!

Dit binnen komen riep bij mij herinneringen op aan de bezoeken met mijn vader aan het Panorama Mesdag toen ik tien, elf jaar was. Ook daar moest ik een vaal verlichte gang in die me links en rechts deed zwenken, zelfs nog omhoog en omlaag, om zo mijn zintuigen los te weken van hun ingestelde posities en me hierdoor ontvankelijk te maken voor het panorama-dorp Scheveningen, dat dunnetjes in kleur om me heen lag tussen duinen, strand en zee. Alles wat ik vanaf het houten plankier midden in het ronde panorama kon zien baadde in een zwevend toverlicht dat op het grote ronde doek wisselde en schoof met de schuivende wolkenluchten boven Den Haag op hetzelfde moment. Al het geschilderde op het rondhangende panoramadoek werd door een machtige hand tot leven gewekt.

Blijkbaar moeten we onszelf eerst verliezen alvorens ons te kunnen openen. Ons eerst op geven om daardoor ons open te ritsen voor een nieuwe ervaring. Franz Ackermann werkt daar graag aan mee, door ons naar binnen te lokken in zijn opgebouwde complexen. Hier ontregelt en ontwricht hij onze instellingen verder door het aanbrengen van nietszeggende kleurbanen, gekantelde architectuurfoto's en spiegels die al deze gegevens, met mijzelf incluis, overvloedig in mijn ogen, deden herhalen.Zo kwam ik binnen in zijn tijdelijke fantasie-complex waarin verwarring getemperd regeerde.

Toch overvalt en shockeert Ackermann niet alleen, want zijn losse kleurbanen verbinden al de losse zwervende fragmenten die hij ons aanbiedt: grote contrasterende foto's bijvoorbeeld van een menigte samenhokkende wolkenkrabbers tegen een lege savanne waarin enkele herders. Maar intuÔtief voelen we aan dat het bij Ackermann niet om de verwarring gaat of om het moderne verlies van onze identiteit, wat door vele actuele kunstenaars zo graag en zo breed wordt uitgemolken. Er wordt ons hier juist iets geheel anders aangeboden, maar we moeten tijd geven om dat te kunnen ervaren. Onze ogen zijn zo verslaafd aan hun dagelijkse portie snelle angstvisioenen

...dat het bij Ackermann niet om de verwarring gaat.

Tussen de muurschilderingen, foto's en installaties hangen zijn schilderijen die het best als 'programmatisch' betiteld kunnen worden. Gebouwde moderne complexen in vreemde perspectieven lijken over de doeken te zeilen, hoewel na langer kijken blijkt dat hun plaats definitief is.
Zwembad, lunapark, Sim City 2000, fabriekscomplex, onze Bijlmermeer... Mijn verstand is al ijverig bezig om de aangeboden sober geschilderde bouwsels door de kamers van mijn eigen herinneren te sleuren en zo duidingen te vinden voor een wetend houvast, terwijl de grote doeken me al lang gul en overtuigend omarmd hebben in een breed gebaar van weldadigheid. Ik kan me hierin werkelijk van top tot teen koesteren..

We staan bij hem voor totaallandschappen die niet bestaan, nergens bestaan en ook nergens kunnen bestaan dan in onze fantasie. Ze zijn opgebouwd in de taal van ons herinneren van de moderne architectuur die ons leven dirigeert, en onderling verbonden door magische kleurstroken en -banen die de vele bouwsels aaneenweven en ons goed doen.
Het is niet dat Ackermann de verschrikkingen van onze moderne visioenen verzacht met een behoedzame sluier, (ik hoor al de op scherp gestelde mensen, die zo gehecht zijn aan het eigen mes van hun wantrouwen). Er wordt bij Ackermann niets verdonkeremaand! Bij hem is er geen versluierende of ontsnappende sentimentaliteit. Wel worden we juist geconfronteerd met onze eigen ingebouwde moderne beeldentuin. Ackermann is wezenlijk modern. Met veel mededogen!

De kunstenaar zelf zegt in een interview te hopen dat we ons met zijn werk in de stad wanen. Ik kan het nauwelijks beamen. Natuurlijk zie ik de vele stadselementen en ook de inspiratie daarvan op hem. Maar Ackermann bezit -misschien ondanks zichzelf- een niet te stoppen neiging om al deze constructies uit de moderne geest van de stadsmens op te nemen in een grotere en weldadige melodie die zijn bron in een andere dimensie heeft liggen dan de ons kenbare. Waar die ligt, daar laat hij ons over gissen. Of hij weet het zelf niet. Maar hij draagt het ons onzegbaar over, op eenzelfde manier zoals dat gebeurt in de 17e eeuw bij Rembrandts leerling Philip Coninc met zijn visionaire Gelderse rivierlandschappen, nog nooit buiten hun lijst door mensenogen ontdekt. Of in de grootse heuvellandschappen van zijn tijdgenoot Seghers, piepklein gefabriceerd aan het licht van een Amsterdams venster, ergens binnen in de nauwe stad.

Maar hij draagt het ons onzegbaar over,

Waar Coninc zijn alsmaar zwenkende rivieren door het lage rivierland weeft en waar Seghers de rafelende schuin op- en aflopende heuvellijnen benut, daar hanteert Ackermann de verworvenheden van de abstracte schildertaal. Kwispelende maar luimige kleurbanen, ovaal of in cirkels, energiek maar zacht-groetend als de zee het strand op een lentedag. Daarin zijn de moderne bouwsels opgenomen, zoals vroeger de huisjes en molens van Philip Coninc of zoals de lopende poppetjes van Seghers.

Met een ongekende weldadige energie verlaten we hun groots geschapen ruimtes.

Fons Heijnsbroek
Klik hier voor meer informatie over het werk van Franz Ackermann.

>');