Museum Insel Hombroich - Het paradijs om de hoek

verslag van een kunstdag met bezoek aan museum Hombroich bij Düsseldorf incl. tips, van Els Bannenberg


Insel Hombroich. .


Anatols mannen

Insel Hombroich. Het paradijs om de hoek.

Midden in de jaren ’80 las ik voor het eerst over het bestaan van Insel Hombroich. In de Volkskrant, verhaalde de verslaggever hoe deze een merkwaardig museum had bezocht, waar geen suppoost te zien was en de deuren naar buiten gewoon openstonden. Het was najaar en mistig. Ook op de foto.
De collectie bestond uit een intrigerende verzameling moderne kunst, oude Khmer-beelden, Chinees keramiek en nog wat categorieën
Op de foto: die openstaande deuren in de riviernevel van het najaar! Een museum zonder klimaatbeheersing, zonder kunstlicht. Dat ‘s winters dan ook een paar maanden dicht ging omdat het dan om 4 uur al schemerig werd. Dat museum wilde ik ook wel eens bezoeken. Het zou wel een sterk verhaal zijn. Een urban legend of zo.
Een jaar later las ik er weer eens een stuk over. Net zo lovend. En omdat de suggestie gewekt werd dat je er met openbaar vervoer kon komen ondernamen een vriendin en ik de tocht erheen vanuit Amsterdam.
Niet doen dus, per openbaar vervoer van zover weg. Ten minste niet op één dag.

Insel Hombroich ligt aan een provinciale weg tussen Neuss en Düsseldorff, tussen de A46 en de 477. Tegenwoordig wordt de afslag ook aangegeven op Autobahn en leiden wegwijzers je in de goede richting. Ook rijdt er een bus uit Neuss, maar per auto gaat het echt vlugger.

15 jaar geleden betrad je Insel Hombroich na betaald te hebben in een bouwkeet en was er geen enkele informatie over wat je zag en meemaakte. Nu word je ontvangen in een prachtig, sober gebouwtje waar catalogi en kaarten te koop zijn. Maar nog steeds hangen er geen naambordjes bij de werken. Je kunt onbevooroordeeld kijken!
Je daalde af langs een ijzeren trap en betrad een parkachtig landschap van poelen en wilgen en hoog opgeschoten bloeiende planten. Hiertussen door leidde een pad je naar enkele gebouwen die gebouwd waren van hergebruikte baksteen. Elk gebouw bleek een eigen karakter en functie te hebben.
Pas veel later en na moeizaam verkregen informatie daagde het me dat bijna alle gebouwen de supersculpturen van Erwin Heerig waren. Zijn sculpturen zijn in drie maten aanwezig: small, medium en large. In vitrines als beelden, in het landschap als sculpturen van beton of steen, en door de grootste loop je heen; de gebouwen voor de collectie.

Tegenwoordig is het oudste tentoonstellingsgebouw, het Labyrinth, omringd door een hoge beukenhaag, waar je door de bladeren nog maar moeilijk het dak ziet en het van buiten als sculptuur niet meer meteen opvalt.
Inmiddels is er ook een uitgebreide catalogus gekomen waarin het ontstaan van plek en collectie uitgelegd wordt. In het kort komt her verhaal hier op neer:
Een verzamelaar uit Dusseldorff koopt een vervallen park in Engelse landschapsstijl om zijn collectie oude en moderne kunst in onder te brengen. De gecultiveerde weilanden in de uiterwaarden van het riviertje de Erft er om heen, laat hij weer terugbrengen in de wilde staat. Bevriende kunstenaars laat hij gebouwen ontwerpen. Andere kunstenaars geeft hij gelegenheid op zijn terrein te werken in ateliers. Na enige jaren wordt Insel Hombroich omgezet in een Stiftung.

Ons eerste bezoek overtrof al onze verwachtingen en liet ons de moeizame reis meteen vergeten. Bij de omgeving van het museum Hombroich, de collectie, de ambiance, het licht, bij alles vielen we van de ene verbazing in de andere.
De deuren stonden inderdaad open, ook als het regende en er was geen bewaker te zien. Het lunchconcert hadden we blijkbaar net gemist want de stoelen stonden nog in de centrale ruimte van de enige grote expositiehal die er toen was, maar de muziek hing nog tussen de prachtige Khmer-beelden. Om de hoek hingen een klein blauw van Yves Klein, schilderijen van Lovis Corinth, Jean Arp, Picabia, en Kurt Schwitters. In de vitrines stond Romeins glaswerk afgewisseld met prehistorische muziekinstrumenten en Chinees paarden en dromedarissen van aardewerk. Negens een naambordje. Al het werk kon je op je bezoek tot je nemen op zijn eigen merites.
In het oude park stond een fin-de-siècle villa waarin tekeningen van Cezanne en etsen van Rembrandt te zien waren.

Daarna ben ik nog veel vaker in Insel Hombroich langs geweest. Iedere keer vallen je nieuwe details op. Zelfs met zes weken tussenpoos ziet alles er anders uit. Er bloeien ander planten, het licht is weer anders, en sommige stukken land zijn gemaaid. Regen of zon maken niets meer uit. Alles blijft mooi en verandert tegelijkertijd. Het mooie is dat je er steeds iets nieuws ontdekt. Daarom wil ik ook niet al teveel weggeven. Kijk en ontdek liever zelf.

Na enige jaren niet te zijn geweest werd ik tijdens mijn bezoek nu verrast door enkele totaal nieuwe gebouwen op een uitbreiding van het terrein. In een zee van menshoge ridderspoor stond een nieuw expositiegebouw van Heerig. En bij binnenkomst raakte het werk van mijn held Alfred Jensen me als een vuistslag tussen de ogen. Eindelijk zag ik zijn werk in het echt en het was nog veel intenser dan ik had kunnen denken. Maar je vindt er ook Calder en Matisse, en verentooien uit het Amazonegebied.
In het gebouwtje Schnecke (slak) hangen werken op papier van Rembrandt, Bram van der Lek, Brancusi en Cezanne. Ook dit gebouwtje is van hergebruikte baksteen. Als je goed kijkt zie je nog allemaal kleursporen van vroegere bewoners. F
Sommige ruimtes zijn leeg. Ze prikkelen de zintuigen op een ander manier. Met een verrassend uitzicht, of met een nagalm. Of doen een sterk beroep op meditatieve gevoelens.
De oude villa is niet meer toegankelijk. Er is een concertzaal bijgekomen, en een onderwijsruimte. Op de grens van het oude park en het open landschap werkt een oude kunstenaar, Anatol. Zijn beelden van steen, hout met lood en ijzer liggen om zijn atelier verspreid. Zijn metershoge roestige ijzeren mannen staan hier en daar in slagorde.

In het restaurant op het terrein is het aangenaam vertoeven. De eenvoud van de inrichting weerspiegelt zich in het voedsel, de eenvoudige boerenkeuken van de omgeving, die bij de entreeprijs is inbegrepen. De entree is niet goedkoop en kent week- en weekendprijzen. Je kunt makkelijk het grootste deel van de dag in Insel Hombroich rondbrengen omdat je er een rust overvalt die ongekend is. Gezien de hoeveelheid indrukken van verpletterende schoonheid die je ondergaat is het raadzaam op dezelfde dag niet ook nog een ander museum te bezoeken. (De Abteiberg in Mönchengladbach ligt aardig op de route) Elk museum valt hierna altijd erg tegen.
De ontwikkelingen in Insel Hombroich gaan nog steeds door. In 2002 ontdekte ik dat de bushalte aan de weg nu ook een echte baksteensculptuur is. Het nabij gelegen Raketenstation een ex-raketlanceerbasis (Navo) en wordt inmiddels ontwikkeld. Bestaande gebouwen worden door kunstenaars als atelier gebruikt, en er worden volop plannen gemaakt voor nieuwe bestemmingen die gepaard moeten gaan met interessante architectuur. Het eerste voorbeeld hiervan is de Langenfoundation, een museum in een gebouw van de Japanse architect Tandao Ando.

Er is een website voor meer exacte informatie over bezoek en geeft tips en informatie zoals over de bereikbaarheid en openingstijden:
Insel Hombroich is voor het grootste deel ook voor rolstoelen toegankelijk.

Vanuit Nederland worden er regelmatig kunst-excursies naar Insel Hombroich georganiseerd. Voordeel hiervan is dat er dan een gids meeloopt die veel achtergrondinformatie geeft.

Wie voor de terugreis aan te vangen eerst nog een maaltijd zoekt heb ik een tip: In het nabijgelegen dorp Langwaden staat een oud klooster annex slot, waar overnacht kan worden. De accommodatie is eenvoudig en in een weekend is reserveren aan te raden. Het restaurant wordt door een ondernemer uitgebaat. De keuken is gut bürgerlich. De gerookte forel komt uit de buurt.
Gästehaus Kloster Langwaden.
41516 Grevenbroich.
Telefoon ++ 2241 96670

Wie vaker dit gebied vlak over de grens bezoekt zal ontdekken dat er veel moderne kunst te vinden is. De grote steden hebben hun musea, maar kleinere steden als Kleve ook. In Schloss Moyland kwam ik schetsen en tekeningen van Erwin Heerig tegen die veel te maken hadden met zijn sculpturen in ,useum Insel Hombroich. Hoewel de omgeving van Insel Hombroich landelijk aandoet ligt het in het Ruhrgebied. Daar is om de hoek nog veel op cultureel, historisch en technisch gebied te ontdekken en te bezoeken.

© verslag museum-bezoek Hombroich, Els Bannenberg 2003. Herzien april 2011.